ولنتاین در هرات؛ «ترس از طالبان فضای عشق و شادی را تنگ کرده است»
امروز ۱۴ فبروری، مصادف با روز عاشقان (ولنتاین) است؛ روزی که امسال نیز در افغانستان مانند سالهای اخیر، زیر سایهی محدودیتها و ترس از طالبان سپری میشود. با این حال، دختران و زنان جوانی که در هرات تازه نامزد شدهاند و قرار است نخستین ولنتاین زندگیشان را کنار همسر خود جشن گیرند، میگویند ابراز عشق در چنین فضایی به چالشی جدی بدل شده است و شادی و محبت باید در چهارچوب خانه و دور از چشم جامعه باشد.
مهناز، یکی از دختران نامزددار در هرات است. او نزدیک به یک سال میشود که نامزد شده و نخستین ولنتاین را تجربه میکند. او دربارهی انتظار و هیجان این روز میگوید که «این جشن امسال برایم حسی شبیه زندگی در تاریکی دارد و نمیدانم که اگر از این سیاهی بیرون بروم چه خواهد شد، و اگر نروم چگونه میتوانم که عشق و علاقه خود را به همسرم در این روز ابراز کنم».
او باور دارد که ولنتاین روزی است که مردان خانواده میتوانند با شاخه گلی به زنان نشان دهند که جایگاه آنان در زندگی شان اهمیت دارد و عشق و احترام را در میان خانواده حفظ کنند.
مهناز میگوید که این روز فرصتی برای ارتباط نزدیکتر و نشان دادن محبت است؛ اما محدودیتها و ترس از بازداشت، امکان رفتوآمد یا دیدار در مکانهای عمومی را بهطور کامل از آنان سلب کرده است. او میگوید که حتا برای ارسال یک دسته گل یا هدیهی کوچک دیگری، اضطراب و نگرانی از بازپرسی و بازداشت وجود شان را فرا میگیرد.
به گفتهی مهناز، فضای زندگی او و خانوادهاش با قوانین محدودکنندهی طالبان به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و حس میکند که آزادیهای کوچک برای ابراز عشق و محبت به شدت محدود شده است. با وجود این، مهناز تلاش میکند تا سنتهای محبت و جشنهای خصوصی را در خانه حفظ کند، هرچند که این تجربه کاملاً متفاوت با آن چیزی است که پیش از طالبان میتوانستند تجربه کنند.
او تأکید میکند که ولنتاین، برای او و همسالانش، نه تنها یک مناسبت جهانی؛ بلکه فرصتی است برای یادآوری عشق و احترام میان زن و مرد در خانواده، اما تحت حاکمیت طالبان این فرصت به چالشی بزرگ تبدیل شده است.
مهناز از اهمیت ابراز محبت در خانواده میگوید و اشاره میکند که هر شاخه گل یا هدیهی کوچک، میتواند نمادی از توجه و ارزش قایل شدن به زن باشد. او باور دارد که حتا در شرایط محدود، زنان باید تلاش کنند که این ارزشها را به همسرشان هدیه بدهند و از محبت و عشق دوری نکنند.
او میافزاید که در شرایط کنونی، جشنهای کوچک و محبت کردن مانند هدیه دادن گل یا کیک، اهمیت دوچندانی پیدا کردهاند و به زنان کمک میکنند تا احساس ارزشمندی و حمایت در خانواده را تجربه کنند، حتا اگر محدودیتهای بیرونی شدید باشد.
همچنان مهناز دربارهی ترس و نگرانی خود از برخورد احتمالی با قوانین طالبان صحبت میکند و میگوید که هر اقدام کوچک برای جشن گرفتن ولنتاین با دقت و محافظهکاری انجام میشود. او این اقدامها را نه به عنوان سرپیچی از قانون؛ بلکه به عنوان تلاش برای حفظ هویت، عشق و امید به زندگی طبیعی میبیند.
مهناز باور دارد که ولنتاین میتواند «فرصتی برای گفتوگو و نزدیکی بیشتر میان زن و مرد در خانواده باشد و این فرصت نباید از بین برود، حتا در شرایطی که آزادیهای عمومی محدود شده است. این روز باید بهانهای برای عشق ورزیدن و شادی باشد، نه منبع ترس یا تهدید».
در همین حال دختران دیگری نیز در هرات با چالشهای مشابه روبهرو هستند. مونسه، نیز یک ماه پیش نامزد شده و تجربهی مشابهی از ولنتاین در هرات دارد. او میگوید که طالبان این روز را فرهنگ غربی میدانند و هرگونه جشن گرفتن آن را جرم تلقی میکنند.
مونسه برنامه داشته که این ولنتاین را بهصورت آنلاین با نامزدش که در آلمان است جشن بگیرد؛ اما محدودیتها و ترس از بازداشت مانع از اجرای برنامههایش در بیرون از خانه شده است. او میگوید که حتا امکان آمادهکردن رستوران برای جشن گرفتن این روز فراهم نبوده است.
با وجود محدودیتها، مونسه تلاش کرد که با یک کیک و یک شاخه گل ساده در خانه، ولنتاین را برای نامزدش جشن بگیرد. او تاکید میکند که فضا و زندگی برای آنان «خففانآور» شده و هیچ مناسبت یا جشن عمومی نمیتواند به تجربهی آنان رنگ و بوی واقعی بدهد.
مونسه میگوید که این شرایط نه تنها محدودیت فیزیکی ایجاد کرده؛ بلکه حس آزادی و شادی را نیز از بین برده است. او میافزاید: «ولنتاین باید بهانهای برای عشق ورزیدن و شادی باشد و نه جرمی برای بازداشت یا تحقیر».
او تاکید دارد که محدودیتها نمیتوانند عشق را از بین ببرند و حتا در کوچکترین اقدامها، عشق و محبت زنان به خانواده و شریک زندگیشان باید حفظ شود.
مونسه میگوید که امید به فردا و تلاش برای حفظ سنتها و جشنهای خصوصی، تنها راهی است که آنان بتوانند در شرایط محدود، احساس شادی و محبت کنند.
۱۴ فبروری، که در بسیاری از کشورها به نام «روز ولنتاین» یا روز عاشقان شناخته میشود، ریشه در روایتهای تاریخی و مذهبی اروپا دارد. گفته میشود این روز به یاد «سن ولنتاین»، کشیشی در سده سوم میلادی در روم باستان، نامگذاری شده است؛ فردی که بنا بر افسانهها، با وجود ممنوعیت امپراتور، جوانان را بهصورت پنهانی عقد میکرد و به همین دلیل اعدام شد.
با گذشت زمان، این مناسبت از یک روایت مذهبی به روزی نمادین برای ابراز عشق و محبت میان زوجها تبدیل شد. در سدههای اخیر، بهویژه در اروپا و آمریکا، ولنتاین با هدیهدادن گل، کارتهای تبریک، شکلات و برگزاری جشنهای کوچک همراه بوده است.
در افغانستان نیز، بهویژه در شهرهای بزرگ مانند کابل و هرات، ولنتاین در سالهای گذشته میان نسل جوان بیشتر رواج یافته بود؛ اما در سالهای اخیر، با وضع محدودیتهای اجتماعی و فرهنگی از سوی طالبان، برگزاری و نمادهای این روز با ممنوعیت و محدودیت روبهرو شده است.
