تشدید محدودیت‌های طالبان در هرات؛ تاکسی‌ها از انتقال زنان مانتودار خودداری می‌کنند

با تشدید محدودیت‌های طالبان بر حضور اجتماعی زنان در هرات، گزارش‌ها از ممنوعیت تازه‌ای حاکی است که زندگی روزمره‌ی دختران و زنان این شهر را بیش از پیش مختل کرده است. به گفته‌ی شماری از زنان، طالبان رانندگان تاکسی‌ها را از سوار کردن زنان مانتودار منع کرده‌اند و هشدار داده‌اند که در صورت سرپیچی، هم راننده و هم زن مسافر بازداشت خواهند شد؛ اقدامی که به گفته‌ی آنان، فضای ترس و ناامنی گسترده‌ای در سطح شهر ایجاد کرده است.

زهرا، ۲۵ساله‌، یکی از زنانی است که هر روز صبح برای رفتن به مرکز آموزشی زبان انگلیسی، با این محدودیت تازه روبه‌رو می‌شود. او می‌گوید که رفت‌وآمد عادی روزمره‌اش اکنون به یک تجربه‌ی طاقت‌فرسا تبدیل شده است. زهرا می‌افزاید که در هوای سرد زمستان، خودش و شماری از زنان دیگر ساعت‌ها کنار سرک منتظر می‌مانند، در حالی که تاکسی‌ها یکی پس از دیگری، خالی از کنارشان رد می‌شوند.

به‌گفته‌ی زهرا، بسیاری از رانندگان تاکسی‌ها زمانی‌که زنان مانتودار را می‌بینند، حتا سرعت موتر را کم نمی‌کنند. او می‌گوید که این محدودیت تنها در یک مسیر یا یک منطقه محدود نیست و تقریباً در بیش‌تر نقاط شهر اعمال شده‌ است. زهرا می‌افزاید که این انتظارهای طولانی، نه‌تنها وقت زنان را می‌گیرد؛ بلکه آنان را در معرض «سرما، نگاه‌های سنگین مردان منطقه و تحقیر روزمره قرار می‌دهد».

زهرا پیش از روی‌کار آمدن طالبان، دانش‌جوی رشته‌ی اقتصاد در یکی از دانش‌گاه‌های خصوصی هرات بوده است؛ اما با بسته‌شدن درهای دانشگاه‌ها به روی دختران، از ادامه‌ی آموزش محروم شده است. او می‌گوید که آموزش زبان انگلیسی، تنها روزنه‌ی امیدش برای ادامه‌ی یادگیری بوده؛ اما اکنون حتا رسیدن به همین مرکز آموزشی هم به یک چالش جدی تبدیل شده است.

او درباره‌‌ی تجربه‌‌اش در یکی از این روز‌ها که فکر می‌کرد شرایط مانند گذشته عادی است، چنین می‌گوید: «از کورس می‌آمدم و یک زن چادرنمازی سوار تاکسی شد، دروازه‌ی تاکسی باز بود، من هم رفتم که بالا شوم. هنوز پایم را درست نگذاشته بودم که تاکسی‌ران جیغ کشید و گفت: بوزینه (میمون) بالا نشو.»

زهرا می‌گوید که رفتار راننده آن‌قدر «تند و تحقیرآمیز» بوده که برای لحظه‌ای خشکش زده است. او می‌افزاید که «راننده با ترس اطراف را نگاه می‌کرد و مدام تکرار می‌کرد که اگر دختر مانتودار را سوار کند، طالب‌ها موتر را می‌گیرند و خودش و دختر را می‌برند».

به گفته‌ی زهرا، این برخوردها سبب شده بسیاری از زنان از رفتن به بیرون از خانه خودداری کنند یا در صورت نیاز با پدر و برادر بیرون شوند. او می‌گوید: «احساس می‌کنم که حضورم در شهر، به‌عنوان یک زن، دیگر تحمل نمی‌شود و هر حرکت ساده‌ام می‌تواند که برایم دردسرساز باشد».

در همین حال، زهرا از رویداد دیگری در چهارراه معارف هرات می‌گوید؛ جایی که نیروهای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان، تاکسی حامل خودش و سه زن دیگر را متوقف کرده‌اند. به گفته‌ی زهرا، همه‌ی زنان مانتودار بودند و در مسیرهای مختلف شهر رفت‌وآمد می‌کردند.

زهرا می‌گوید که نیروهای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان پس از توقف تاکسی، راننده را مورد بازخواست قرار داده و با لحن تند گفته‌اند که «هیچ‌کس حق ندارد زنان مانتودار را سوار کند». سپس از راننده خواسته‌اند که زنان را از موتر پایین کند. به‌گفته‌ی زهرا، تنها یک زن کهن‌سال اجازه یافته در تاکسی بماند و زهرا و دو زن دیگر مجبور به پیاده شدن شدند.

او می‌افزاید که پس از پایین شدن از تاکسی، در وضعیت دشواری قرار گرفتند و جرأت ادامه‌ی مسیر به‌تنهایی را نداشتند. نیروهای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان نیز تأکید کرده بودند که تا زمانی که پدر، برادر یا شوهرشان نیاید، حق سوار شدن به تاکسی دیگر را ندارند.

زهرا می‌گوید که همه‌ی آنان ناچار شدند با اعضای خانواده تماس بگیرند تا شخصاً دنبال‌شان بیایند. او می‌افزاید: «این برخورد، احساس درماندگی و تحقیر عمیقی در من ایجاد کرده و بار دیگر نشان داده که محدودیت‌های تازه، رفت‌وآمد مستقل زنان در شهر را عملاً ناممکن ساخته است».

هم‌چنان زنان دیگری نیز از این ولایت می‌گویند که با تشدید محدودیت‌ها، رفت‌وآمد روزانه برای آنان به یک چالش جدی بدل شده است؛ چالشی که با ترس، انتظارهای طولانی کنار سرک و برخوردهای «تحقیرآمیز» هم‌راه است و زندگی عادی زنان را بیش از پیش تحت تأثیر قرار داده است.

انیتا، ۳۰ساله و باشنده‌ی هرات است. او نیز از محدودیت‌های تازه‌ی طالبان انتقاد کرده و می‌گوید که این قوانین سبب شده تا از رفت‌وآمد روزانه در بیرون از خانه خودداری کند. او باور دارد که رانندگان تاکسی اکنون مانند نیروهای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان رفتار می‌کنند و با زنان برخورد «زشتی» دارند.

او می‌افزاید که این رفتارها تنها به هشدار دادن خلاصه نمی‌شود و گاهی با تهدید و دستورهای یک‌طرفه هم‌راه است.انیتا می‌‌گوید: «راننده‌ها طوری برخورد می‌کنند که انگار خودشان مأمور امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان هستند و هرچه دل‌شان می‌خواهد به زن‌ها می‌گویند و مانع سوار شدن‌شان می‌شوند.»

انیتا می‌گوید که این وضعیت سبب شده بسیاری از زنان مجبور شوند مسیرهای روزمره‌ی خود را کوتاه کنند یا به‌طور کلی از بیرون رفتن صرف‌نظر کنند. او می‌افزاید: «حالا هر بیرون رفتن یک چالش بزرگ است و حتا کارهای ساده مثل رفتن به خرید یا دیدن دوستان، بدون همراهی اعضای خانواده سخت و پُرخطر شده است.»

این زن جوان می‌افزابد که براساس شنیده‌هایش و آن‌چه در میان زنان دهان‌به‌دهان می‌شود، تاکنون شماری از دختران در هرات بازداشت شده‌اند و خانواده‌هایشان هیچ اطلاعی از سرنوشت آنان ندارند. او می‌گوید که این بی‌خبری ترس عمیقی میان زنان ایجاد کرده است.

به‌باور انیتا، این ترس سبب شده بسیاری از خانواده‌ها هم بر زنان فشار بیاورند تا کم‌تر از خانه بیرون بروند. او می‌گوید که خودش بارها هنگام بیرون رفتن مورد بازخواست خانواده قرار گرفته و حتا گاهی مانع رفتنش شده‌اند. او می‌افزاید: «خانواده‌ام می‌گویند که نرو، خطر دارد، اگر چیزی شد کی جواب می‌دهد؟»

او می‌افزاید که این وضعیت زنان را بیش از پیش در خانه‌ها محدود کرده و دایره‌ی زندگی‌شان روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود. بسیاری از دختران دیگر نه جرأت رفتن به مرکز‌های آموزشی دارند و نه حتا برای خریدهای ساده از خانه بیرون می‌شوند.

انیتا می‌گوید که این محدودیت‌ها تنها حرف و روایت دیگران نیست و خودش نیز چنین صحنه‌هایی را از نزدیک دیده است. او می‌گوید که یک روز که از خرید برمی‌گشت، در منطقه‌ی «چوک‌گل‌ها‌ی» هرات شاهد برخورد نیروهای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان با یک زن کهن‌سال بوده است.

به‌گفته‌ی انیتا، آن زن با صدای بلند به مأموران گفت: «ما چی کنیم از دست شما؟ سه‌چرخه‌ها را بند می‌کنین، تاکسی را شما ممنوع می‌کنین، ما زن‌ها چه گناهی داریم، چه جرمی داریم؟» انیتا می‌افزاید که مأموران در برابر این حرف‌ها خاموش ماندند و هیچ پاسخی ندادند.

در همین حال، مقام‌های سازمان ملل متحد، مدافعان حقوق بشر و زنان معترض، تشدید محدودیت‌ها و بازداشت‌های خودسرانه‌ی زنان از سوی طالبان را محکوم کرده‌اند و آن را نقض آشکار حقوق اساسی زنان و آزادی‌های مدنی دانسته‌اند. آنان تأکید کرده‌اند که ادامه‌ی چنین سیاست‌هایی، وضعیت زنان در افغانستان را بیش از پیش بحرانی می‌سازد و پیامدهای گسترده‌ی اجتماعی به‌همراه خواهد داشت.

در ادامه‌ی این واکنش‌ها، ریچارد بنت، گزارش‌گر ویژه‌ی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان، نسبت به بازداشت ناظره رشیدی، روزنامه‌نگار محلی در کندز، و خدیجه احمدزاده، ورزش‌کار و مربی تکواندو از هرات، ابراز نگرانی کرده است. بنت این بازداشت‌ها را نگران‌کننده خوانده و خواستار رسیدگی فوری به وضعیت این دو زن شده است.

بنت با نشر پیامی در صفحه‌ی اجتماعی اکس خود از طالبان خواسته است که ناظره رشیدی و خدیجه احمدزاده را فوراً آزاد کرده و امنیت آنان را تأمین کنند. او تأکید کرده است که بازداشت زنان فعال در حوزه‌های رسانه و ورزش، برخلاف تعهدات بین‌المللی افغانستان و اصول بنیادین حقوق بشر است.

هم‌زمان، شماری از زنان معترض عضو جنبش «د افغان ښځو دهمت غورځنګ» نیز با نشر بیانیه‌ای، بازداشت ناظره رشیدی و خدیجه احمدزاده را خودسرانه و غیرقانونی دانسته‌اند. در این بیانیه آمده است که محروم‌سازی زنان از کار و فعالیت‌های اجتماعی، نه مبنای دینی دارد و نه با اصول عدالت و کرامت انسانی سازگار است.

در بیانیه‌ی زنان معترض تأکید شده است که اسلام، زن و را به‌گونه‌ی برابر صاحب حق کار، تلاش و دستاورد می‌داند و خاموش‌ساختن زنان، به معنای حذف نیمی از جامعه است. اعضای این جنبش هم‌چنان از طالبان خواسته‌اند به بازداشت‌های خودسرانه پایان دهند و زنان بازداشت‌شده را بدون تأخیر آزاد کنند.

طالبان، ناظره رشیدی، خبرنگار محلی در کندز را حدود دو هفته پیش بازداشت کردند. مقام‌های محلی طالبان در فرماندهی امنیه‌ی کندز، گفتند که او هم‌راه با چهار زن دیگر به اتهام «جنایی» بازداشت شده و پرونده‌اش برای بررسی‌های بیش‌تر به نهادهای عدلی و قضایی این گروه سپرده شده است.

هم‌چنان ماموران وزارت امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان، خدیجه احمدزاده، ورزش‌کار و مربی تکواندو را از هرات بازداشت کرده‌اند. مقام‌های محلی این گروه در هرات، تاکنون بازداشت این ورزش‌کار را تایید نکرده و در مورد آن توضیح نداده‌اند.

پیش از این نیز، طالبان به دلیل‌های مختلف روزنامه‌نگاران، فعالان مدنی و حقوق‌ بشر را به دلیل‌های مختلف بازداشت و زندانی کرده‌اند.