روز جهانی جوانان؛ «طالبان دختران را با رویاهایشان زنده به گور کردند»
آینور سعیدپور
افغانستان بهعنوان کشوری که بیشتر جمعیت آن را جوانان تشکیل میدهند، در حالی از روز جهانی جوانان تجلیل میکند که دختران بالاتر از صنف ششم و دانشجویان از آموزش، کار، گشتوگذار آزادانه، سفر و حق انتخاب پوشش محروم شدهاند. سازمان ملل در این روز از دولتها میخواهد که نقش جوانان در توسعه پایدار را برجسته کرده و در این بخش سرمایهگذاری کنند؛ اما طالبان که قدرت را در دست دارد، عملاً حضور دختران جوان را از همه بخشها حذف کرده است.
فرحناز، ۲۰ ساله و دانشجوی دانشگاه پلتخنیک کابل، به دلیل محدودیتهای طالبان پس از سمستر پنجم از ادامهی تحصیل محروم شده است. او همراه با برادر دو گانگیاش همزمان وارد دانشگاه شد؛ اما تنها به دلیل جنسیت، از فرصت آموزشی بازمانده است.
این دانشجو سه سال است که از درس دور و روزهایش را در خانه سپری میکند. او که تحصیلاتش را در یکی از مکتبهای دولتی به پایان رسانده، میگوید با وجود فقر و ناداری، آموزش رایگان برایش فراهم بود و تصمیم داشت پس از فراغت، این حق را به شهروندانش بازگرداند؛ رویایی که اکنون آن را از دست رفته میبینید.
فرحناز، روزگاری باور داشت نسل جوان افغانستان، فارغ از جنسیت، قومیت و مذهب، میتواند گامهای بلندی برای آبادانی کشور بردارد؛ اما بازگشت طالبان همهی آن رویاها و هدفها را نابود کرده است. به گفته او، حتا پسران جوان به دلیل فقر، بیکاری و مشارکتنداشتن در تصمیمهای سیاسی نیز، روزی برای جشن گرفتن یا آرزویی برای آینده ندارند.
این دختر جوان میگوید که طالبان هر روز با اقدامهای «زنستیزانه» آخرین فرصتها را نیز از دختران میگیرد و آنان را به چهاردیواری خانهها محدود کرده است. «مه خودم در این روزها بسیار به ندرت بیرون میروم. گاهی میشود که هفتهها هم از خانه بیرون نمیشوم. گاهی مثلا هفتهی یکبار بیرون میروم. در بیرون هم بروم همیشه میترسم که باش امربهمعروف از راهم نیایید.»
به گفته او، طالبان نه تنها ابتداییترین حقوق زنان را سلب کرده؛ بلکه ترس، استرس و اضطراب را بر جامعه حاکم کرده است و این وضعیت سبب شده که دختران حتا با رعایت پوشش اجباری نیز نمیتوانند آزادانه و آسودهخاطر از خانه بیرون شوند. فرحناز باور دارد که حق گشتوگذار، ابتداییترین حق هر فرد است؛ اما طالبان با نادیده گرفتن این حق، زنان را به کنج خانهها کشانده است.
فرحناز، میگوید این روزها حتا خانه هم برای دختران امن نیست؛ خانهنشینی و نبود فعالیت سبب افزایش خشونتهای خانگی شده و دختران زیادی پشت درهای بسته و در کنج خانههای شام شکنجه میشوند و رویاهایشان میمیرد. «حس میکنم که همهچیز یادم رفته. یادم نیست که در زندگی به دنبال چه استم. فقط میگویم که یک نفس راحت بکشم. محصلی/دانشجویی مه یادم رفته که چی بودم و چی نبودم.»
نوریه، ۲۲ ساله و دانشجوی دانشگاه کابل، پس از سمستر هفتم از ادامهی تحصیل بازماند. او در این مدت به یادگیری زبانهای خارجی و نقاشی پرداخته؛ اما همچنان معتقد است طالبان تمام رویاهای دختران جوان را گرفته است.
او میگوید این محدودیتها باعث شده در وضعیت روانی بدی قرار گیرد: «ما فقط نفس میکشیم و زندگیکردن را فراموش کردیم. قبلا یکی از رویاهایم این بود که بتوانم وضعیت اقتصادی خوبی برای خود، خانواده و جامعه خود بسازم. میخواستم رستورانتهای زنجیرهای بسازم تا برای دختران و زنان دیگر نیز کمک کنم تا بتوانند مستقل باشند.»
نوریه پیشتر بهعنوان آموزگار و آرایشگر کار میکرد و از این طریق نیازهای خود را تأمین میکرد، اما اکنون حق کار هم از او سلب شده و بیشتر از هر زمان به خانواده و مردان وابسته است.
به باور این دانشجو، هیچ جایگزینی برای حضور فعال دختران جوان در آموزش، فرهنگ، بهداشت و سیاست وجود ندارد و حذف نیمی از جمعیت جوان، جامعه را فلج میکند. نوریه که دانشجوی اقتصاد است، وضعیت بد اقتصادی افغانستان و وابستگی آن به کمکهای خارجی را ناشی از حذف زنان از بازار کار میداند.
همزمان با روز جهانی جوانان، شماری از فعالان حقوق زن میگویند که دختران جوان افغانستانی در یکی از بدترین شرایط ممکن به سر میبرند و طالبان بهطور هدفمند آنان را از تمام حقوقشان محروم کرده است.
مسعوده کوهستانی، فعال حقوق بشر، میگوید که دختران جوان در افغانستان حتا از حق زیستن محروم شدهاند و سیاستهای طالبان زنان را «زندهبهگور» کرده است: «یکی از جوانان گفت که اگر بالای مه آتش پرتاب شود یا با مرمی و شمشیر زده شوم، نمیتوانم از خودم فادع کرده یا حتا فرار کنم.»
او میافزاید که امید به زندگی در میان زنان و دختران به شدت کاهش یافته و آنان تنها با حداقل امکانات به زندگی ادامه میدهند.
ترنم سیدی، دیگر فعال حقوق زن، وضعیت زنان و دختران پس از بازگشت طالبان را «یکی از جدیترین بحرانهای جهانی» میداند. او میگوید دختران از حق کار، آموزش، فعالیتهای هنری، فرهنگی، مدنی و ورزشی منع شدهاند و این محرومیتها آثار مخرب گستردهای بر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی افغانستان گذاشته است. «محرومیت از فرصتها تاثیرهای زیانباری بر دختران جوان گذاشته است. فرصت کسبوکار و درآمد را از دست داده، دچار ناامیدی اند، اعتماد به نفس شان را از دست داده و مشکلهای روانی پیدا میکند.»
به گفته سیدی، این محرومیتها دختران را در برابر انواع خشونتها از جمله ازدواج اجباری و لتوکوب آسیبپذیرتر کرده است
بر اساس آمار سازمان ملل متحد، ۶۳ درصد جمعیت افغانستان را جوانان تشکیل میدهند؛ اما این کشور همچنان با چالشهای جدی در حوزه کار و آموزش روبهرو است. این سازمان گزارش داده که ۷۸ درصد زنان و دختران پس از روی کار آمدن طالبان از حق آموزش و کار محروم شدهاند.
مجمع عمومی سازمان ملل در دسامبر ۱۹۹۹ روز ۱۲ آگست را بهعنوان «روز جهانی جوانان» تعیین کرد تا آگاهی عمومی نسبت به مسائل نسل جوان افزایش یابد و دولتها به تدوین سیاستهای حمایتی برای آنان تشویق شوند؛ اما برای بسیاری از دختران افغانستان، این روز بیش از آن که جشن باشد، یادآور فرصتهای ازدسترفتهای است که حاکمیت طالبان از آنان گرفته است.
