زنان افغانستانی در ۲۰۲۵؛ محرومیت امروز، چه آینده‌ای می‌سازد؟

بخش زنان سازمان ملل متحد از وضعیت زنان و دختران در حاکمیت طالبان ابراز نگرانی کرده و گفته که در حالی‌که زنان و دختران از ابتدایی‌ترین حقوق‌شان محروم‌ اند، بحران انسانی و فقر گسترده بیش از هر قشر دیگری آنان را متأثر کرده است.

این سازمان با نشر گزارشی نوشته که چهار سال از تسلط طالبان بر افغانستان می‌گذرد و در این مدت، این گروه ده‌ها فرمان صادر کرده که حقوق زنان و دختران را سلب کرده است.

زنان و دختران از حق آموزش و کار گرفته تا آزادی رفت‌وآمد و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های عمومی محروم شده‌اند. آنان از ادامه تحصیل بالاتر از صنف ششم، بیش‌تر مشاغل و مکان‌های عمومی مانند پارک‌ها، باشگاه‌های ورزشی و مکان‌های تفریحی منع شده‌اند.

«شاخص جنسیتی افغانستان» در سال ۲۰۲۴ که توسط بخش زنان سازمان ملل تهیه شده، نشان می‌دهد بحران حقوق زنان نه تنها عمیق‌تر شده، بل‌که روند فروپاشی کشور را تسریع کرده و نابرابری‌ها را در حوزه‌های بهداشت، آموزش، کار، امنیت و تصمیم‌گیری گسترش داده است.

پیامدهای ممنوعیت آموزش دختران

بخش زنان سازمان ملل متحد نسبت به پیامدهای ممنوعیت آموزش دختران در افغانستان هشدار داده و گفته که تا یک سال دیگر، زایمان‌های زودهنگام در این کشور تا ۴۵ درصد افزایش خواهد یافت.

این سازمان هشدار داده که مرگ‌ومیر مادران ممکن است تا بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کند؛ زیرا دختران حق آموزش بالاتر از صنف ششم را ندارند و آموزش آنان در مؤسسه‌های پزشکی نیز ممنوع شده است.

طالبان پس از به دست گرفتن قدرت در اگست ۲۰۲۱، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را در سراسر کشور ممنوع کرد و سپس این ممنوعیت به آموزش‌های دانش‌گاهی، مراکز آموزشی و مؤسسه‌های پزشکی نیز گسترش یافت.

بخش زنان سازمان ملل، با اشاره به این ممنوعیت افزوده که حتا بدون درنظرگرفتن این محدودیت‌ها، به دلیل فقر، هنجارهای محدودکننده جنسیتی و نگرانی‌های امنیتی، نزدیک به ۳۰ درصد دختران هرگز وارد مکتب‌های ابتدایی نمی‌شوند.

به گفته این سازمان، پیامدهای ممنوعیت آموزش دختران تنها به حوزه‌ی بهداشت محدود نمی‌شود؛ این ممنوعیت اکنون سالانه ۲.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی افغانستان را کاهش داده است.

این در حالی است که افغانستان یکی از بدترین بحران‌های بشری جهان را تجربه می‌کند و نیمی از جمعیت آن برای ادامه‌ی زندگی به کمک‌های انسان‌دوستانه نیاز دارند.

سازمان ملل هشدار داده که این موضوع تنها به مکتب‌نرفتن دختران خلاصه نمی‌شود؛ بل‌که به معنای آینده‌های از دست‌رفته، معیشت‌های نابودشده و تداوم چرخه فقر در افغانستان است.

آیا زنان به خدمات بهداشتی دسترسی دارند؟

بخش زنان سازمان ملل متحد گزارش داده که دست‌رسی زنان و دختران در حاکمیت طالبان به خدمات درمانی بیش از هر زمان دیگری دشوار شده است.

به گفته این سازمان، پس از تسلط طالبان، ترس، محدودیت‌های رفت‌وآمد، ممنوعیت‌های آموزشی و تبعیض سیستماتیک باعث شده بسیاری از زنان و دختران نتوانند مراقبت‌های لازم را دریافت کنند.

این سازمان افزوده که در برخی ولایت‌ها، زنان حق درمان توسط پزشکان مرد را ندارند و شمار پزشکان زن نیز کاهش یافته است. در دسمبر ۲۰۲۴، طالبان با ممنوعیت تحصیل زنان در رشته‌های پزشکی و قابلگی، یکی از آخرین مسیرهای ورود آنان به حرفه‌های درمانی را بست.

بخش زنان سازمان ملل از پیامدهای درازمدت این ممنوعیت هشدار داده و گفته که وضعیت نگران‌کننده است.

در بخشی از گزارش آمده است: «امید به زندگی زنان کاهش یافته و خطر مرگ‌ومیر مادران -به‌ویژه به دلیل بارداری نوجوانان ناشی از ازدواج کودکان– رو به افزایش است. اغلب زنان حتا اجازه‌ی تصمیم‌گیری درباره‌ی سلامت خود را ندارند و این تصمیم‌ها به خویشاوندان مرد سپرده می‌شود.»

به گفته‌ی این سازمان، محدودشدن زنان به چهاردیواری خانه پیامدهای جدی بر سلامت روان آنان گذاشته است. کم‌بود فعالیت بدنی، نبود شبکه اجتماعی و فقدان حمایت عاطفی، بحران سلامت روان را در میان زنان و دختران تشدید کرده و میزان اضطراب، ناامیدی و افسردگی را افزایش داده است.

آیا زنان اجازه‌ی کار دارند؟

در گزارش آمده که افغانستان اکنون یکی از بزرگ‌ترین شکاف‌های جنسیتی در نیروی کار جهان را دارد. تنها یک‌چهارم زنان کار می‌کنند یا به‌دنبال کار هستند، در حالی که این نرخ برای مردان نزدیک به ۹۰ درصد است.

این نتیجه سیاست‌های ممنوعیت گسترده طالبان است که زنان را از کار در بخش‌هایی چون خدمات دولتی، سازمان‌های ملی و بین‌المللی و سالن‌های زیبایی منع کرده است.

بر بنیاد گزارش بیش‌تر زنانی که کار می‌کنند، به مشاغل کم‌درآمد و بی‌ثبات در اقتصاد غیررسمی رانده شده‌اند. اکنون حتا دست‌رسی زنان به پول نیز با مشکل مواجه است. در گزارش آمده که کم‌تر از هفت درصد زنان حساب بانکی یا خدمات پول موبایلی دارند.

در بخشی از گزارش آمده است: «سازمان‌های جامعه مدنی زنان نیز زیر فشار شدید قرار دارند. طالبان کارمندان زن سازمان‌های غیردولتی را منع کرده، زنان را از سمت‌های رهبری برکنار کرده و حتی واژه «زنان» را از اسناد پروژه‌ها حذف کرده‌اند. این محدودیت‌ها بسیاری از نهادهای زنان را به تعطیلی یا کاهش فعالیت واداشته است.»

حذف زنان از سیاست

بخش زنان سازمان ملل متحد گفته که زنان کاملاً از زندگی سیاسی رسمی کنار گذاشته شده‌اند. در سال ۲۰۲۰، زنان بیش از ۲۵ درصد کرسی‌های پارلمان را در اختیار داشتند و می‌توانستند نامزد ریاست‌جمهوری شوند. امروز، هیچ زنی در کابینه حضور ندارد.

در گزارش آمده که اکنون برخی زنان به‌صورت غیررسمی با مقام‌های طالبان برای پشتیبانی از جوامع خود دیدار می‌کنند؛ اما این جای‌گزین نمایندگی برابر نیست. این سازمان افزوده که پیام آشکار طالبان به دختران و زنان این است: «رهبری برای شما نیست.»

افزایش خشونت علیه زنان

در گزارش آمده که افغانستان برای زنان و دختران امن نیست و خطرهای مختلف علیه آنان رو به افزایش است.

این سازمان افزوده که به دلیل محدودیت‌ها و سیاست‌های طالبان، داده‌های سراسری قابل‌اعتماد درباره خشونت جنسیتی دیگر جمع‌آوری نمی‌شود، اما شواهد موجود هشداردهنده‌اند.

در سال ۲۰۱۸، بیش از یک‌سوم زنان افغانستانی طی یک سال گذشته خشونت فیزیکی یا جنسی از سوی شریک زندگی را تجربه کرده بودند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، شرایط اقتصادی، محدودیت‌های آموزشی دختران و حذف قوانین و خدمات حمایتی، زمینه رشد بی‌مهار خشونت جنسیتی را فراهم کرده است.

به گفته‌ی بخش زنان سازمان ملل، ازدواج زودهنگام، اجباری و کودکان هم‌چنان بالاست و در حال افزایش است. در سال ۲۰۲۳، نزدیک به ۳۰ درصد دختران زیر ۱۸ سال ازدواج کرده بودند که ۱۰ درصدشان کم‌تر از ۱۵ سال داشتند.