خروج اجباری از جامعه؛ زنان افغانستانی در حصر جنسیت و حاکمیت طالبان

در تازه‌ترین گزارش بخش زنان سازمان ملل متحد، وضعیت زنان و دختران افغانستانی در دوره‌ی حاکمیت طالبان «تکان‌دهنده» توصیف شده است. این گزارش نشان می‌دهد که زنان به‌شکل «سیستماتیک» از آموزش، کار، مشارکت سیاسی و دست‌رسی به خدمات بهداشتی محروم شده‌اند و خشونت در برابر آنان سه برابر بیش‌تر از میانگین جهانی است.

سازمان ملل متحد، گزارش تازه‌ای را با عنوان «شاخص جنسیت افغانستان ۲۰۲۴»، منتشر کرده و نوشته پس از اگست ۲۰۲۱ و به قدرت‌رسیدن طالبان این سازمان، شاهد «حمله‌ای عمدی و بی‌سابقه به حقوق، آزادی‌ها و کرامت» زنان و دختران افغانستانی بوده است. زنان و دختران در افغانستان از همه‌ی فرصت‌های برای مشارکت و تصمیم‌های که بر زندگی‌شان تاثیر دارد، محروم شده‌اند.

یافته‌های بخش زنان سازمان ملل متحد، نشان می‌دهد که زنان افغانستانی تقریباً از همه‌ی حوزه‌های زندگی عمومی بیرون رانده شده‌اند. در گزارش آمده که زنان در برابر محدودیت‌ها انعطاف‌پذیری داشته و از سکوت نیز امتناع کرده اند؛ اما با این وجود در نزدیک به چهار سال گذشته به طور چشم‌گیری از معیارهای جهانی برای توسعه‌ی انسانی عقب مانده اند.

این شاخص نشان می‌دهد که تقریباً از هر ۱۰ زن جوان افغانستانی، هشت نفر از کار و آموزش محروم اند که این آمار نشان‌دهنده‌ی افزایش چهار برابری نسبت به مردان است.

افغانستان دومین کشور دارای بزرگ‌ترین شکاف جنسیتی است. بر اساس یافته‌های این سازمان، ۷۶ درصد تفاوت میان زنان و مردان در حوزه‌های سلامت، آموزش، دست‌رسی مالی و مشارکت در تصمیم‌گیری وجود دارد.

کاهش دست‌رسی به خدمات بهداشتی

یافته‌های بخش زنان سازمان ملل متحد، نشان می‌دهد که پس از حاکمیت طالبان دست‌رسی زنان به خدمات بهداشتی نسبت به هر زمان دیگر محدود شده است.

در گزارش آمده که مانع‌ها بر دست‌رسی زنان به مراقبت‌های بهداشتی افزایش یافته و شکاف جنسیتی را در افغانستان افزایش داده است. 

به گفته‌ی بخش زنان سازمان ملل موانع سیستماتیک و اجتماعی، سلامت زنان را تضعیف می‌کنند.

نبود زیرساخت‌های کافیر برای زنان در دست‌رسی به مراقبت‌های بهداشتی، ممنوعیت آموزش دختران در بخش پزشکی از جمله موسسه‌های پزشکی و تبعیض جنسیتی بیش‌تر از هر زمان دیگر به دست‌رسی زنان به خدمات بهداشتی آسیب زده است.

بر اساس گزارش وزارت امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، کم‌تر از نیمی (۴۸.۷ درصد) از زنان افغانستانی که نیاز به تنظیم خانواده دارند، به وسایل مدرن پیش‌گیری از بارداری دست‌رسی دارند.

آموزش دختران به صفر خواهد رسید

در این گزارش، به بخش آموزش دختران نیز پرداخته شده و از ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم ابراز نگرانی صورت گرفته است.

بخش زنان سازمان ملل متحد، افزوده که با پافشاری طالبان برای ادامه‌ی ممنوعیت آموزش دختران، نرخ کلی آموزش دختران برای تکمیل مکتب به صفر خواهد رسید.

در این گزازش آمده که ممنوعیت سیستماتیک آموزش دختران، شکاف جنسیتی و معیشت را در افغانستان برجسته کرده است. به گفته‌ی این سازنان با حذف فزاینده‌ی زنان از فرصت‌های آموزشی، نقش رهبری میدان مردان گسترش می‌یابد و مانع‌های رشد و شکوفایی فردی میان زنان محدودتر می‌شود.

زنان در شغل‌های کم درآمد

بخش زنان سازمان ملل متحد، گزارش داد که مشارکت زنان در نیروی کار در ۲۰۲۴ به طور قابل توجهی کم‌تر از مردان است. مشارکت زنان 24 درصد و از مردان 89 درصد بوده است.

در گزارش آمده که زنان معمولاً موقعیت‌های کم‌درآمدتر و ناامن‌تری کار می‎‌کنند و بیش‌تر آنان در بخش‌های غیررسمی مصروف به کار اند.

به گفته‎ی بخش زنان سازمان ملل، به دلیل محدودیت‌های طالبان زنان از موقعیت‌های کاری و اقتصادی به حاشیه رانده شده و این استقلال اقتصادی و دست‌رسی به اقتصادی آنان را به شدت کاهش داده است.

یافته‌های این سازمان نشان می‌دهد که زنان افغانستانی دست‌رسی محدودی به منبع‌های مالی، مانند حساب‌های بانکی و خدمات پول موبایلی دارند.

در سال ۲۰۲۴، داده‌های نظرسنجی زنان سازمان ملل متحد نشان داد که تنها ۶.۸ درصد از زنان حساب بانکی شخصی یا مشترک داشتند یا از یک ارائه‌دهنده خدمات پول موبایلی استفاده می‌کردند.

طالبان، پس از به دست گرفتن قدرت، کار زنان در بسیاری از بخش‌ها از جمله نهادها و اداره‌ی دولتی، موسسه‌های داخلی و بین‌المللی به شمول دفترهای سازمان ملل، سالن‌های زیبایی، دانش‌گاه، مکتب‌های پسرانه و دختران بالاتر از صنف ششم را ممنوع کرده است.

زنان و دختران اکنون در بخش‌های چون بهداشتی، آموزش –پایین‌تر از صنف ششم- و کارهای خصوصی می‌توانند کار کنند.

مشارکت سیاسی زنان از بین رفته است

بخش زنان سازمان ملل متحد، گفته که پس از حاکمیت طالبان، مشارکت سیاسی و نمایندگی زنان در همه‌ی سطوح از بین رفته است.

افغانستان شاهد نابرابری طولانی مدت بین مردان و زنان در نقش‌های مهم رهبری، به ویژه در تصمیم‌گیری و موقعیت‌های مدیریتی در بخش‌های دولتی و خصوصی بوده است.

بر اساس گزارش بانک جهانی، در سال ۲۰۲۰، زنان افغانستانی تنها ۵.۹ درصد از موقعیت‌های مدیریتی را در اختیار داشتند، وضعیتی که به دلیل محدودیت‌های طالبان اکنون بدتر شده است.

در گزارش آمده که عدم نمایندگی سیاسی زنان، صدای آنان را خفه می‌کند. با این وضعیت زنان و دختران را از هرگونه فرصتی برای شکل‌دهی به سیاست‌ها و استفاده از فرصت‌ها برای بهبود زندگی و جوامع خود محروم شده‌اند.

بخش زنان سازمان ملل متحد، افزوده که خذف زنان از سیاست، رهبران زن را از انظار عمومی حذف می‌کند، شناخت اجتماعی از قدرت سیاسی و اقتصادی زنان را تضعیف می‌کند و حضور الگوها را برای دختران و سایر زنان محدود می‌کند.

خشونت بر زنان سه برابر بیش‌تر از میانگین جهان

یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد کهبا وجود گذشت سال‌ها از طرح‌های جهانی برای کاهش خشونت مبتنی بر جنسیت، تازه‌ترین داده‌ها از افغانستان نشان می‌دهد که زنان هم‌چنان با یکی از بالاترین نرخ‌های خشونت فیزیکی و جنسی در جهان روبه‌رو اند.

بر بنیاد گزارش تازه‌ی سازمان جهانی بهداشت، ۳۴.۷ درصد از زنان افغانستانی در ۱۲ ماه گذشته، از سوی شریک صمیمی زندگی‌شان مورد خشونت فیزیکی یا جنسی قرار گرفته‌اند؛ آماری که تقریباً سه برابر بیش‌تر از میانگین جهانی ۱۳ درصدی است.

در گزارش آمده که زنان با رویه‌هایی چون قتل‌های ناموسی، ازدواج‌های اجباری، کودک‌همسری و تبادل زنان و دختران برای حل منازعات قبیله‌ای –موسوم به «بد دادن»– تشدید شده است.

به گفته‌ی بخش زنان سازمان ملل، این وضعیت نه‌تنها حق زنان برای داشتن زندگی امن و مستقل را نقض می‌کند؛ بلکه توانایی آنان برای تصمیم‌گیری آزادانه را نیز به‌شدت محدود کرده و بر تمام ابعاد برابری جنسیتی سایه می‌افکنده است.

در کنار این موارد، نبود نظام حمایتی و قضایی برای قربانیان خشونت، قوانین تبعیض‌آمیز، و سیاست‌های رسمی اعمال‌شده از سوی طالبان سبب شده که زنان و دختران در برابر خشونت جنسیتی آسیب‌پذیرتر از گذشته باشند.