مرکز حقوق بشر افغانستان: محرومیت زنان از آموزش نقض حقوق بشر است
حدیث حبیبیار
مرکز حقوق بشر افغانستان در گزارشی تحت عنوان «دسترسی زنان به حق آموزش باکیفیت در افغانستان تحت کنترل طالبان» گفته که محرومکردن زنان و دختران از حق آموزش، نوعی «خشونت جنسیتی و نقض قوانین بینالمللی حقوق بشر» به شمار میرود. همچنان این نهاد تاکید کرده که سیاستهای طالبان، «آسیب» قابل توجهی به رفاه و چشمانداز آیندهی زنان و دختران در افغانستان وارد کرده است.
مرکز حقوق بشر افغانستان اعلام کرده که این گزارش به میزان دسترسی زنان به حق آموزش باکیفیت و نقض «سیستماتیک و هدفمند» این حق از سوی طالبان پرداخته است. این مرکز گفته که هدف از تهیهی این گزارش مستندسازی «نقض گستردهی» حق آموزش زنان از سوی طالبان بوده تا از آن در دادخواهیهای حقوق بشری استفاده شود.
این نهاد در گزارش خود گفته که محدودیتهای آموزشی از سوی گروه طالبان، از ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم آغاز شد و به تدریج به دانشگاهها، مراکز فنی و حرفهای و حتا آموزشهای خصوصی نیز گسترش یافته است.
مرکز حقوق بشر افغانستان تصریح کرده است که در حالی که بسیاری از سازمانها برنامههای آموزش آنلاین را برای ارایهی فرصتهای آموزشی به زنان ایجاد کردهاند؛ اما این برنامهها جایگزین کافی برای آموزش حضوری نیستند. به گفتهی این نهاد حقوق بشری، آموزش آنلاین با چالشهایی مانند دسترسی محدود به برق و اینترنت مواجه است.
براساس این گزارش، گروه طالبان به دنبال «توجیه سیاستهای خود با تفسیری از اصول اسلامی هستند» که سبب محرومیت زنان از عرصههای اجتماعی شده است. همچنین این مرکز تاکید کرده که این توجیهات «فاقد اعتبار» است و این گروه بیشتر بر حفظ قدرت خود متمرکز شده است.
در گزارش آمده است که طالبان معتقدند که آموزش زنان، با ارزشهای فرهنگی و مذهبی آنان در «تضاد» است. در این گزارش بیان شده که «انگیزهی واقعی طالبان حفظ قدرت است و این گروه برای حفظ ارزشهای مذهبی یا فرهنگی هیچ برنامهای ندارد».
در بند دیگر این گزارش گفته شده که طالبان نهتنها دسترسی به آموزش را محدود کردهاند؛ بلکه برنامههای درسی را نیز تغییر دادهاند. براساس این گزارش، طالبان موضوعاتی مانند حقوق بشر، اصول مدنی و مطالعات اجتماعی را «حذف» کرده و بهجای آنها درسهای دینی را جایگزین کردهاند.
در ادامهی گزارش تاکید شده که طالبان به دنبال ایجاد مدارس دینی هستند و بخش زیادی از بودجهی وزارت معارف را به این نهادها اختصاص دادهاند. همچنان تصریح شده که در این مدارس دینی، پسران و دختران در فضاهای مجزا آموزش میبینند و برنامهی درسی بهشدت «مذهبی» است.
این گزارش به اسناد متعدد بینالمللی حقوق بشر، مانند اعلامیهی جهانی حقوق بشر و کنوانسیون رفع هر نوع تبعیض علیه زنان، اشاره میکند که حق آموزش را تضمین میکنند. در گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان، با ارجاع به اسناد بینالمللی حقوق بشری، اقدامهای طالبان بهعنوان «حملهی سیستماتیک» به حقوق زنان توصیف شده است.
در این گزارش از جامعهی جهانی خواسته شده است تا طالبان را بهخاطر نقض حقوق زنان پاسخگو کنند. این گزارش همچنان از جامعهی جهانی درخواست کرده که برای اطمینان از حق آموزش زنان و دختران در افغانستان، اقدامهای عملی انجام دهند.
مرکز حقوق بشر افغانستان از دادگاه کیفری بینالمللی خواسته که نقض «سیستماتیک» حق آموزش توسط طالبان را بهعنوان «آزار و تعقیب» بررسی کند و آن را براساس مادهی هفتم اساسنامهی رم تحت پیگرد قانونی قرار دهد. در گزارش آمده است که این نقضها باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد و طالبان به دلیل «نقض گستردهی» مفاد کنوانسیون منع هر نوع تبعیض علیه زنان، محاکمه شوند.
در بند دیگر این گزارش آمده که برای تهیهی آن، با کارشناسان و فعالان عرصهی آموزش مصاحبههای مستقیم و غیرمستقیم صورت گرفته است. همچنین گفته شده است که با طرح پرسشنامهها، با ۸۹ تن از دانشجویان، دانشآموزان محروم از حق آموزش، قربانیان ازدواجهای اجباری و زیر سن، آموزگاران برحال مکتب و دانشگاهها، فعالان حوزهب آموزش، آگاهان امور دینی و آموزگاران نهادهای آموزشی آنلاین مصاحبه شده است.
این نگرانیها در حالیست که طالبان پس از بازگشت به قدرت در اگست ۲۰۲۱، محدودهای گسترده بر زنان و دختران صادر و اجرا کرده است. بربنیاد آمار سازمان ملل این گروه بیش از ۸۰ فرمان به هدف محدودکردن زنان و دختران صادر کرده است.
پیش از این نیز بارها سازمان ملل متحد و دیگر سازمانهای حقوق بشری خواهان لغو فرمانهای محدودکنندهی طالبان بهویژه ممنوعیت آموزش دختران شده است. گروه طالبان؛ اما تاکنون به هیچیک از این خواستها پاسخ مثبت نداده است
