دو سال ممنوعیت کار زنان در افغانستان؛ از نان‌آوری به انزوای اجباری

دو سال از فرمان طالبان، برای ممنوعیت کار زنان در نهادها و موسسه‌های ملی و بین‌المللی می‌گذرد؛ فرمانی که هزاران زن را از استقلال مالی و نان‌آوری محروم کرده و به انزوای اجباری کشانده است. این گزارش روایتی از زنانی‌ست که در چهار دیواری خانه با فقر، افسردگی و آینده‌ای مبهم دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ زنانی که زندگی‌شان در یکی از وخیم‌ترین بحران‌های بشری جهان دگرگون شده است.

*نیلاب روستایی، ۲۷ ساله و باشنده‌ی هرات است. او در دوره‌ی جمهوری رشد کرده، مکتب و دانش‌گاه رفته و هم‌چنان با دشواری‌ و سپری‌کردن آزمون‌های زیاد در یکی از موسسه‌های خارجی در این ولایت کار پیدا کرده بود.

او دانش‌جویی سال چهارم حقوق و علوم سیاسی دانش‌گاه هرات بود که طالبان، همه‌ی دانش‌گاه‌های دولتی و خصوصی را به‌روی دختران در سراسر این کشور مسدود کرد. با همین فرمان، فارغ شدن از دانش‌گاه و داشتن سندهای تحصیلی به آرمان دست‌نیافتی برای نیلاب تبدیل شد.

با این وجود، بانو روستایی نان‌آور خانواده‌ی ۹ نفره است و در یکی از موسسه‌های خارجی کار می‌کرد و هر ماه حقوق منظمی از این طریق دریافت می‌کرد. با درآمدی که داشت می‌توانست نیازهای خانواده‌اش را تهیه کند.

طالبان، در حالی‌که پیش‌تر با صدور فرمانی، دانش‌گاه را به‌روی نیلاب بسته بود، در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲، کار همه‌ی زنان در سازمان‌های غیردولتی، ملی و بین‌المللی را ممنوع اعلام کرد. بانو روستایی که تنها نان‌آور خانواده بود، کارش را از دست داده و غم‌نان بر اندوه ممنوعیت از آموزش افزوده می‌شود.

در حالی‌که دو سال از ممنوعیت کارش می‌گذرد؛ اما هنوز هم از بی‌کار و ناداری اندوهگین است. او در صحبتی با خبرگزاری بانوان افغانستان می‌گوید: «با حقوقی که از طرف موسسه‌ی که در آن‌جا کار می‌کردم، تمام نیازهای که داشتم برطرف می‌شد. می‌توانستم خود و فامیل/ خانواده را حمایت کنم. کاملا مستقل بودم و به هیچ کسی نیاز نداشتم. هم‌چنان در قسمت تحصیلات از او پول مصرف می‌کردم».

نیلاب می‌گوید که با از دست‌دادن منبع درآمد، خود و خانواده‌اش در وضعیت بد اقتصادی قرار دارند. بانو روستایی در این مدت نتوانسته که هزینه‌ی آموزش برادران و خواهران کوچکش را نیز برآورده کند.

«کار کردن در بیرون از خانه فایده‌های زیادی داشت. مثلا بیرون می‌شدم، از افسردگی نجات پیدا می‌کردیم. با دوستا و هم‌کارا به ساحه می‌رفتیم، کار می‌کردیم، وقت ما خوش تیر می‌شد، از لحاظ روحی برای ما انرژی و انگیزه می‌داد». او در ادامه در مورد چگونگی کارش توضیح می‌دهد. اما فقر تنها پیامد ممنوعیت کار نیلاب نیست. او می‌گوید که کارش در موسسه بیش‌تر ساحه‌یی بوده و این فرصتی برای دوری از مشکل‌ها و چالش‌های خانوادگی بود. نیلاب می‌گوید که در دو سال خانه‌نشینی شدیدا افسرده شده و انگیزه‌ی انجام هیچ کاری را ندارد.

بانو روستایی در ادامه می‌افزاید که بی‌کاری پیامدهای گسترده بر زندگی‌اش داشته است. زمانی‌که دانش‌‍جو بود و شغلی داشت، می‌خواست در کنار تهیه‌ی نیازهای خانواده‌ از حقوق ماهانه‌‌اش پس‌انداز کرده و درس‌هاش را تا کارشناسی ارشد ادامه دهد که به هدف‌های بلندش برسد. او می‌گوید که اکنون سند دانش‌گاهی را ندارد و بی‌کار است، دست‌یابی به هدفش را نیز دشوار و ناممکن تصور می‌کند. «متاسفانه پس از این معاش مه قطع شد، نمی‌توانم تحصیلات خود را ادامه بدهم. هم‎چنان نمی‌توانم خواهران و برادران خود را حمایت کنم که آنان هم بتوانند به تحصیل خود ادامه بدهند».

نیلاب می‌گوید که از صبح تا شام خانه است و حتا حق گشت‌وگذار آزادانه نیز از آنان سلب شده است. به گفته‌ی بانو روستایی، این وضعیت تاثیر بد و منفی بر وضعیت روانی‌اش گذاشته است. خانم روستایی می‌گوید که ممنوعیت کار زنان امر «ناعادلانه و به دور از انصاف» است که طالبان بر زنان و دختران آنرا اجرا کرده است.

گرونه طالبان، در حالی کار زنان در نهادها و موسسه‌های خارجی و داخلی را منع کرد که افغانستان درگیر یکی از جدی‌ترین بحران‌های بشری در سراسر جهان است و حدود نیمی از جمعیت این کشور برای ادامه‎‌ی زندگی نیازمند کمک‌های جهانی است.

به گفته‌ی برنامه‌ی توسعه‌ی سازمان ملل متحد، ممنوعیت کار زنان یکی از عمده‌ترین دلیل‌های بحران بشری در این کشور محسوب می‌شود که سالانه تا یک‌ میلیارد دالر به اقتصاد افغانستان آسیب می‌رساند.

*بنفشه یوسف‌زی، ۲۲ ساله دیگر باشنده‌ی هرات است. به دلیل بسته‌شدن دانش‌گاه نتوانسته که آموزش‌هایش را به پایان برساند.

او هم‌زمان با دوره‌ی دانش‌جویی خود در یکی از رسانه‌های خصوصی هرات کار می‌کرد. هم‌زمان با حاکمیت طالبان، مسدودشدن شماری از نهادهای رسانه‌یی و وضع محدودیت‌ها بر کار زنان در بخش رسانه، بنفشه نیز کارش را از دست می‌دهد.

در حالی‌که از آموزش باز مانده و شغلش را نیز از دست می‌دهد؛ یه تلاشش ادامه داده و در یکی از نهادها دوباره شغلی به‌دست می‌آرود؛ اما دیری نمی‌گذرد که فرمان‌های طالبان بار دیگر او را بی‌کار می‌کند. بنفشه این وضعیت را «مایوس‌کننده» عنوان کرده و می‌افزاید که در این مدت دچار افسردگی شده است.

بنفشه می‌گوید که هیچ‌گاه روزی که بی‌کار و استقلالیت مالی‌اش را از دست داد؛ فراموش نخواهد کرد. در حالی که دو سال گذشته را به دور از کار و آموزش در کنج خانه سپری کرده، می‌افزاید که از آینده‌ی مبهم زنان و دختران در حاکمیت طالبان «نگران و ناامید» است. «در یکی از روزهای بهاری که هرگز فراموشم نمی‌شود، برای رفتن به وظیفه آماده می‌شدم، پیامی را دریافت کردم که به‌خاطر محدودیت‌ها بر کار خانم‌ها در بیرون از خانه، دیگر من نمی‌توانم به وظیفه‌ی خود ادامه بدهم و این برایم خیلی نگران‌کننده و مایوس‌‌کننده بود».

خانم یوسف‌زی نیز می‌افزاید که با داشتن شغل و مبنع درآمد، «حس استقلالیت خاص» داشته و همه‌ی نیازهای خودش را تهیه می‌توانست. به گفته‌‌ی بنفشه، کار برایش نه تنها که منبع درآمد؛ بلکه راهی برای یادگیری و حضور در اجتماع و جامعه بود که می‌توانست هرروز چیزهای تازه‌ای را یاد بگیرد.

بنفشه باوجودی‌که از رفتن به دانش‌گاه منع شده و کارش را نیز از دست داده؛ اما می‌گوید که در این دو سال تسلیم نشده است. او سه سال را با مطالعه‌کردن کتاب‌های معلوماتی و دنبال‌کردن آموزش‌ها از راه دور ادامه داده است.

افزایش ناداری، خشونت‌های خانگی، محصور شدن در چهار دیواری خانه، افسردگی، ازدواج‌های اجباری، وابستگی به مردان خانواده، از بین رفتن منبع درآمد و بحران بشری از مهم‌ترین پیامدهای ممنوعیت ‌کاری زنان در دو سال گذشته در حاکمیت طالبان عنوان می‌شود.

ترنم سیدی، فعال حقوق زن می‌گوید که طالبان در سه سال و چهار ماه گذشته تلاش کرده که از هر راه ممکن، زنان و دختران را محدود کرده، آنان را به حاشیه رانده و دست‌رسی شان به همه‌ی امکانات اجتماعی را محدود کند.

او با اشاره به فرمان‌های محدودکننده‌ی طالبان، تاکید می‌کنند که ممنوعیت کار زنان سبب تشدید فقر و بحران بشری بر زنان و دختران شده است. بانو سیدی می‌گوید که زنان خودسرپرست و شاغل که به دلیل فرمان‌های طالبان، بی‌کار شده‌اند، در وضعیت بد اقتصادی به سر می‌برند.

این فعال حقوق زن می‌گوید که طالبان در حالی‌که محدودیت‌ها بر زنان را تشدید می‌کند؛ اما هیچ برنامه و پالیسی برای آبادی، سازندگی، رشد اقتصادی و بهبود وضعیت معیشتی مردم روی دست ندارند.

طالبان در حالی کار زنان و دختران در دفترهای سازمان‌های و موسسه‌های خارجی و داخلی را منع کرده که پیش از دفترهای سازمان ملل بارها در دو سال گذشته، از ممنوعیت کار زنان ابراز نگرانی کرده و گفته که این وضعیت روند امدادرسانی برای زنان و دختران را چالش‌برانگیزتر کرده است.

پیش از این برنامه‌ی جهانی غذای سازمان ملل متحد گفته که زنان و دختران بیش‌ترین بار بحران بار بشری حاکم بر افغانستان را متحمل می‌شوند.

وزارت اقتصاد طالبان، در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲، اعلام کرد که کار زنان در همه‌ی نهادهای، سازمان‌ها و موسسه‌های خارجی و داخلی منع شده است.

٭ نام مصاحبه‌شوندگان در گزارش، مستعار آورده شده است.