ادامه‌ی بازداشت دختران؛ سریالی به کارگردانی طالبان 

در میان چهار دیواری محبوس که طالبان و سنت‌های حاکم در افغانستان به وجود آورده؛ گیر مانده است. بازداشت‎های اخیر دختران توسط طالبان، او را بیش‌تر از پیش محدود کرده است. می‌گوید که از ترس بازداشت‌شدن از سوی نیروهای وزارت امر به معروف طالبان و سخت‌گیری‌های خانواده‌اش برای حفظ ابروی‌شان؛ نمی‌تواند از خانه بیرون شود و این روزها در خانه زندانی شده است. سهم‌اش از زندگی جز چهاردیواری خانه و گل‌دان کوچک در کنج اتاقش چیزی بیش‌تر نیست.

بنفشه –نام مستعار- در یکی از آموزش‌گاه‌های خصوصی در غرب کابل آموزگار است. انگشت‌هایش را محکم‌محکم می‌فشارد و در فاصله‌ی هرچند ثانیه چادرش را بر دو طرف صورت‌اش می‌کشد؛ گویا فردی نظاره‌گر پوشش‌اش است. بنفشه پس از افزایش بازداشت‌های دختران در کابل به ویژه در غرب این شهر، با ممانعت خانواده‌اش مواجه شده و نمی‌تواند به وظیفه‌اش برود.

ناامیدی و ناراحتی‌ از چشمانش هویداست؛ به گل‌های قالین خیره شده است. با نوک انگشت اشاره‌اش روی قالین خط‌های موازی ترسیم می‌کند و همان‌طور زمزمه‌وار می‌گوید که از وضعیت کنونی و آینده‌ی زنان و دختران سخت نگران است.

او، دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی خبرنگاری است. در دوره‌ی دانش‌جویی‌اش برای خودش هدف‌های بلندبالای بافته بود؛ اما با روی کار آمدن رژیم طالبان در افغانستان صنعت رسانه نیز مانند بسیاری از بخش‌های دیگر افت شدیدی کرد و بسیاری از رسانه‌ها نیز مسدود شد. از سوی دیگر محدودیت‌های طالبان بر کارکنان زن در رسانه‌ها باعث شده است که زمینه‌ی جذب زنان در رسانه‎ها کاهش چشم‌گیری داشته باشد. این‌ روند باعث شد که بنفشه رویای خبرنگاری و صدای مردم شدن را همانند بسیاری از هدف‌های دیگرش در گوشه‌ی از هدف‌های ممنوعه‌اش بگذارد.

با یادآوری دوره‌ی دانش‌جویی‌اش لب‌خند تلخی می‌زند که هم‌زمان چشم‌هایش پر از آشک می‌شود. قصه‌های دختران افغانستانی خنده‌دار-گریه‌دار است. نه خنده‌ خوش‌حال‌شان می‌کند و نه گریه‌ سبک.

باوجودی که طالبان در دو و نیم سال حاکمیت شان در افغانستان بیش از 50 فرمان بر زنان صادر کرده‌اند که زنان در نتیجه‌ی تطبیق این فرمان‌ها از حقوق انسانی و شهروندی شان در حاکمیت طالبان محروم اند؛ اما بازداشت دختران به دلیل پوشش شان بی‌پیشنه است. طالبان از ماه پیش به این‌سو شماری از زنان و دختران را از استان‌های (ولایت‌ها) مختلف کشور به دلیل آن‌چه که این گروه آنرا «بدحجابی» عنوان می‌کنند؛ بازداشت کرده‌اند.

این اقدام طالبان، باعث محدودیت‌های بیش‌تر بر زنان شده است. هرچند با وضع محدودیت‌های طالبان زنان از زندگی اجتماعی حذف و خانه‌نشین شده‌اند؛ اما با بازداشت‌های اخیر این روند تشدید شده است.

هم‌زمان با بازداشت و زندانی کردن دختران جوان، شماری از خانواده‌ها نیز به دختران شان اجازه‌ی بیرون شدن از خانه را نمی‌دهند. بنابر بر سنت حاکم در افغانستان بازداشت زنان برای خانواده‌ها ننگ پنداشته می‌شود. دخترانی که در برخی از آموزش‌گاه‌های خصوصی نقاشی، زبان انگلیسی و برخی از آموزش‌های دیگر را دنبال می‌کردند؛ اکنون از ترس پی‌گیری و بازداشت شدن از خانه‌های شان برون نمی‌شوند.

بنفشه، دو روز پس از شنیدن خبرهای بازداشت دختران هم‌چنان به صنف‌اش رفت؛ اما هم‌زمان با افزایش این بازداشت‌ها با مخالفت خانواد‌ه‌اش بخاطر بیرون رفتن روبه‌برو است. از سوی هم، وی می‌گوید که 18 تا 25 دانش‌آموزش داشت؛ اما شاگردان نیز به دلیل مخالفت خانواده نمی‌توانند به صنف حاضر شوند. او پس از چند روز صنف را برای مدتی نامعلوم متوقف کرده است.

بازداشت‌های خودسرانه‌ی طالبان، خانواده‌ای او را نیز وا داشتهتا برایش اجازه اشتراک در صنف‌های آموزشی را ندهد، در حالی که از آینده‌ی‌ کاری‌‌ خود ناامید است، می‌گوید: «برادرم می‌گوید که تو به حرف گوش نمی‌کنی و کورس می‌روی، اگر خدای ناخواسته طالبان ترا ببرد؛ توقع نداشته باش که من برای نجات‌ات می‌آیم.»

حصار خانگی، حلقه‌ی امید بنفشه را کوچک‌تر کرده است. او، می‌گوید که امید 20درصدی او به صفر افت کرده است. « از صد درصد امید به آینده، 20 درصد را داشتم که به زندگی ادامه می‌دادم و حال صفر شده. هیچ جای احساس امنیت نمی‌کنم. استرس و اضطراب این‌که مبادا حادثه‌ی برایم اتفاق بیافتد و روند عادی زندگی را مختل کرده است.»

به گفته‌ی بنفشه، بدنامی از بازداشت توسط طالبان و آوازه‌ی آن در میان خویش ‌وقوم باعث شده است که بسیاری از دختران جرات بیرون شدن از خانه را نداشته باشند.

چهره‌ی مردانه‌ی کابل 

فضای شهر بیش‌تر از پیش چهره‌ی مردانه گرفته است. دختران اندکی بنابر ضرورت در سطح شهر گشت‌وگذار می‌کنند. بازداشت‌های اخیر زنان و دختران جوان به بهانه‌ی «بدحجابی» از سوی طالبان، چتر از ترس را برای زنان و خانواده‌ها بر فضای شهر گسترده است. روندی که دحتران جوان جرات بیرون شدن از خانه‌های شان را نداشته باشد از سوی هم بسیاری از خنواده‌ها به دختران و زنان شان اجازه‌ی بیرون شدن از خانه را نمی‌دهد.

مریم، باشنده‌ی شهر کابل و دانش‌آموز صنف یازدهم مکتب پس از مسدود‌شدن مکتب‌ها صنف‌ زبان انگلیسی را در آموزش‌گاه‌های خصوصی دنبال می‌کرد. او، می‌خواست که با رشد مهارت‌های زبان انگلیسی‌اش بورسیه‌ای آموزشی به‌دست آورد تا بتواند به آموزش‌هایش در خارج از کشور ادامه دهد؛ اما اکنون مجبور شده که صنف آموزش زبانش را ترک کند.

او، می‌گوید در بیش از دو هفته‌ی گذشته قدم از خانه بیرون نگذاشته است. به گفته‌ی خودش پس از ده روز همراه با مادرش برای خریداری سبزی به شهر رفته است؛ اما در بازار زنان و دختران انگشت شماری به چشم می‌خوردند. «بازار خیلی خلوت بود. زنان و دختران خیلی کم بود. در کل بازار فقط مردا بود و یگان تا زنان و دختر که هیچ نمی‌دیدی.»

با وجود این، مریم هنوزهم ابراز امیدواری می‌کند که این روزها بگذرد و زنان و دختران بتوانند حقوق شان را به دست آورند.

شکریه-نام مستعار- در یکی از مکتب‌های خصوصی آموزگار است. او باوجودی‌‌که همانند بنفشه‌ خانه‌گیر نشده است؛ اما می‌گوید که همه‌ روزه مسیر خانه و مکتب را با هزارویک ترس طی می‌کند.

شکریه می‌گوید که خانواده‌های دانش‌آموزان‌اش پس از بازداشت‌های اخیر دختران، مانع به مکتب آمدن دختران خردسال شان شده‌اند. وی، می‌افزاید با وجودی‌که دانش‌آموزان‌اش صنف چهارم است و برای سال جدید آموزشی آمادگی می‌خوانند؛ اما با آن‌هم خانواده‌ها از ترس به آنان اجازه نمی‌دهند که به مکتب بیایند.

شکریه، مجبور شده است که در روزهای اخیر باوجودی سردی هوا، حجاب سیاه که بهاری‌ست را بپوشد. حتا از ترس، کفش‌های سفیداش را نیز نمی‌پوشد و کفش‌های خواهرش که سیاه است را می‌پوشد. «د ای سردی حجاب سیاه می‌پوشم. کفش‌های خواهرم را می‌پوشم چون از خودم هرچه است، سفید است.»

بازداشت‌های اخیر زنان و دختران که در شماری از استان‎های کشور از جمله در کابل، بامیان، دایکندی و بلخ صورت گرفته است. بذر نگرانی را در دل دختران کاشته و امید را از وجود آنان ربوده است.

بنفشه، از وضعیت کنونی و تشدید محدودیت‌ها بر زنان نگران است و هیچ امیدواری نسبت به آینده ندارد. او، نگاهی به دیوارهای اتاق‌اش می‌کند و با صدای که از آن ناامیدی موج می‌زند، می‌گوید: «حوصله‌ی هیچ چیز را ندارم.»

تداوم بازداشت‌ زنان و واکنش‌ها

طالبان در یک ماه اخیر زنان و دختران را به بهانه‌ی رعایت نکردن دستور حجاب مورد نظر این گروه، بازداشت و زندانی کرده‌اند. این اقدام طالبان با واکنش‌های شماری از تحلیل‌گران، کارشناسان حقوقی، سازمان‌های حقوق بشری، کنش‌گران سیاسی، علمان دینی، فعالان حقوق بشری و زنان معترض به همراه بوده است.

روزا اتونبایوا، نماینده‌ی ویژه‌ی دبیرکل سازمان ملل و رییس دفتر نمایندگی این سازمان در افغانستان (یوناما)، در واکنش به بازداشت زنان و دختران جوان به بهانه‌ی «بدحجابی» توسط طالبان گفت که این «توقیف‌ها بدنامی بزرگی را به همراه دارد که زنان را در معرض خطر بیش‌تری قرار می‌دهد.»

یوناما، (پنج‌شنبه، 21 جدی)، با نشر بیانیه‌ای از بازداشت خودسرانه‌ی زنان و دختران توسط طالبان به ادعای عدم رعایت قانون‌های “حجاب اسلامی” عمیقا ابرازنگرانی کرد.

ذبیح الله مجاهد، سخن‌گوی طالبان؛ اما گفت که گروهی از زنان که به دنبال ترویج «بی‌حجابی» بودند، تنبیه شده‌اند.

دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در گزارش تازه‌ی خود در مورد وضعیت حقوق بشری در افغانستان، از ادامه‌ی محدودیت‌ها بر زنان و دختران خبر داد.

این نهاد با نشر گزارش ساه ماهه‌ی خود از وضعیت حقوق بشری در افغانستان به بازداشت دختران به دلیل پوشش شان نیز اشاره کرد.

در گزارش یوناما آمده است که طالبان در موردی  زنان و دختران را به اتهام عدم رعایت حجاب مناسب بازداشت کرده‌اند. در این گزارش هم‌چنان با اشاره به بازداشت دختران جوان آمده است که این دختران عمدا از مناطق هزاره‌نیشین و برخی از نیز از ساحه‌های تاجیک‌نیشین بازداشت شده است. «مقام‌های اداره‌ی طالبان زنان و دختران را در منطقه‌ی هزاره‌نیشین برچی و برخی را در خیرخانه که ساکنان آن عمدا تاجیک‌ و جوامع پنجشیر اند، گرفتار کردند.»

سازمان عفو بین‌الملل نیز در واکشن به بازداشت دختران، گفت که این اقدام طالبان باعث نقض بیش‌تر آزدای حرکت و بیان زنان در افغانستان است و هم‌چنان خواستار توقف سرکوب زنان به بهانه‌ی «بدحجابی» شد.

ریچاردبنت، گزارش‌گر ویژه‌ی حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان نیز در واکنش به بازداشت دختران گفته است که این اقدام طالبان بیان‌گر محدودیت‌های بیش‌تر طالبان بر آزادی زنان و تضعیف حقوق آنان است.

باوجود خواست‌های سازمان های حقوق بشر، فعالان حقوق زن؛ اما طالبان هم‌چنان به این اقدام شان ادامه داده‌اند. در روزهای اخیر نیز شماری دختران جوان از دشت‌برچی کابل از سوی طالبان بازداشت شده‌اند.