گزینه‌های محدود آموزشی برای دختران؛ بورس‌های تحصیلی و آموزش آنلاین

هم‌زمان با تداوم ممنوعیت آموزش زنان و دختران در افغانستان، شماری از این بانوان در حال پی‌گیری فرصت‌های آموزشی خارج از افغانستان و آموزش از راه دور هستند. با این‌حال، آنان با محدودیت‌های چون آزادی حرکت و موانع اقتصادی مواجه هستند.

سازمان افغان ویتنس، که در لندن مستقر است؛ با نشر گزارشی می‌گوید که تحریم‌های طالبان بر آموزش دختران باعث شده که دانش‌گاه‌های سراسر جهان فرصت‌های بورسیه برای زنان و دختران افغانستانی اعلام کنند. از این طریق صد‌ها نفر امکان مهاجرت به کشورهای همسایه یا نزدیک‌تر، و هم‌چنین به دانشگاه‌های دورتر را پیدا کرده‌اند.

این سازمان هم‌چنان با استناد به گفت‌وگو با دانش‌جویان زن افغانستانی می‌گوید که به‌دست آوردن فرصت‌های آموزشی در خارج از افغانستان با چالش‌های چون موانع اقتصادی، زبانی و هم‌چنان محدودیت‌های طالبان در زمینه‌ی آزادی حرکت و سفر زنان و دختران به همراه است.

از زمان برگشت طالبان به قدرت، محدودیت‌های بر آموزش زنان و دختران وضع شده است. اکنون دختران حق برخورداری از آموزش بالاتر از صنف ششم را ندارند.

پیس از اعلام ممنوعیت دانش‌گاه، برخی دختران با حضور در کلاس‌های زبان در دانشگاه‌ها و مرکزهای آموزش، تحصیل خود را ادامه می‌دادند؛ اما وقتی دانش‌گاه‌ها در آخر دسامبر۲۰۲۲ بسته شد، دختران از اشتراک در صنف‌های زبان‌های خارجی نیز ممنوع شده‌اند.

آزاده‌، دانش‌جویی از افغانستان در صحبت با “افغان ویتنس” گفته است که پیش از برگشت طالبان به قدرت برای سپری کردن آزمون تافل (TOEFL) آماده می‌شد؛ زیرا می‌خواست برای پذیرش در دانشگاه آمریکایی افغانستان درخواست دهد. “من داشتم برای آزمون ورودی دانشگاه یا کانکور آماده می‌شدم – دو سال برای آماده‌سازی آن تحصیل کرده بودم – می‌خواستم نمره‌ای بالا بگیرم و در رشته‌ی مورد علاقه‌ام قبول شوم.”

سوفیا، نیز به “افغان ویتنس” گفته که او امیدوار بوده به کسب مهارت در زبان انگلیسی برای بورسیه‌های مقطع کارشناسی ارشد در خارج از کشور درخواست دهد. با این حال، روز بعد از ممنوعیت دانشگاه، می‌گوید که طالبان او را از مؤسسه‌ی آموزشی که کلاس‌هایش برگزار می‌شد اخراج و اعلام کردند که دیگر زنان مجاز به تحصیل زبان انگلیسی نیستند.

مهناز، نیز به کلاس زبان انگلیسی در یک مؤسسه‌ی تحصیلات عالی خصوصی حاضر شده بود که دانش‌جویان به عنوان معلم آموزش می‌بینند، اما این مؤسسه همراه با دانشگاه‌ها در دسامبر بسته شد.

بااین حال، برای برخی از زنان و دختران، چالش نه تنها در گرفتن بورسیه؛ بلکه ابتدا از کشور خارج شدن نیز دشوار است. زیرا طالبان علاوه بر محدودیت‌های دیگر بر سفر زنان نیز محدودیت وضع کرده و زنان نمی‌تواند بدون همراهی مرد خانواده از کشور خارج شوند.

در دسامبر ۲۰۲۱، وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان با صدور فرمانی گفتند، زنانی که بیش از ۴۵ مایل (۷۲ کیلومتر) با موتر سفر می‌کنند، باید با محرم همراه باشند. در مارس ۲۰۲۲، این محدودیت به سفر هوایی نیز گسترش یافته است.

از آن زمان، چندین گزارش از ممانعت زنان از سوار شدن به پروازهایی برای ادامه تحصیلات خارج از کشور منتشر شده است. در اگست ۲۰۲۲، گزارشی از این‌که طالبان جلوی سفر دختران دانشجو به قطر را گرفته بود، منتشر شد. در ۲۳ اگست ۲۰۲۳، گزارش شد که دختران دانشجو به مقصد دبی، برای ادامه‌ی آموزش از سفر منع شدند.

افغان ویتنس هم‌چنان می‌گوید؛ در حالی‌که مکتب‌های متوسطه و دانشگاه‌ها برای دانش‌آموزان دختر بسته است، برخی از مؤسسه‌های آموزشی دوره‌های آنلاین و بورسیه‌ها برای دختران و زنان افغانستانی فراهم می‌کنند. به علاوه، افراد هم‌چنین منابع خود را جمع‌آوری می‌کنند تا راه‌کارهای جای‌گزین برای یادگیری ایجاد کنند.

به‌ گفته‌ی این نهاد، هم‌چنان برخی از سازمان‌ها تلاش دارند که زمینه‌ی آموزش دختران را از راه دور (آنلاین) فراهم کنند. اما با آن‌هم هزینه‌ی بلند انترنت و اتصال به شبکه از مشکل‌های اساسی فرا راه آموزش‌های آنلاین است.

این در حالی‌ست که بیش از دوسال از ممنوعیت آموزش دختران در مکتب‌ها و یک سال از ممنوعیت آموزش دختران دانش‌جو می‌گذرد.

از آن زمان تاکنون علی‌رغم خواست‌های بین‌المللی برای بازگشایی دانشگاه‌ها به‌روی دختران، طالبان نه تنها در تصمیم‌شان تجدید نظر نکرده؛ بلکه در نشست‌های مختلف از آن دفاع نیز کرده‌اند.