حقایق پنهان، پشت عکس دختر افغانستانی

پرتره‌ی شربت گل که در یک شال کهنه با چشمان سبز و خیره‌ای که به دوربین نگاه می‌کند، به عکسی نمادین تبدیل شده است.

شربت‌گُل (زادهٔ ۱۹۷۲ میلادی) دختر افغانستانی است. هلیکوپترهای اتحاد شوروی در اوایل دهه ۱۹۸۰ در هنگام بمباران افغانستان به روستای او حمله کردند و پدر و مادر شربت‌گل را کشتند و در نتیجه او با خواهران، برادران و مادربزرگ‌شان در ۱۹۸۴ مجبور شدند از میان کوه‌ها به اردوگاه پناهندگی ناصر باغ در پاکستان بگریزند.

در هنگام زندگی در اردوگاه پناهندگی پاکستان، روزنامه‌نگاری به نام استیو مک‌کری، که عکاس مجله نشنال جئوگرافیک بود. در یکی از عکس‌هایش وارد یک مدرسه اسلامی دخترانه شد. به محض ورود، چشمان شربت گل دانش آموز دوازده ساله را دید.  که دانش‌آموز در تلاش پنهان کردن چهره خود بود. اما مک کوری از معلم صنف بخاطر متقاعد کردن او برای همکاری درخواست کمک کرد. بعد از اینکه شربت گل مجبور شد به او اجازه دهد از او عکس بگیرد دستانش را پایین انداخت. و تصویر در این مجله چاپ شد و از آن زمان تصویر شربت‌گل  عنوان «فراموش‌نشدنی‌ترین عکس» را به خود اختصاص داد. و مشهورترین تصویر در تاریخ مجلهٔ نشنال جئوگرافیک به شمار می‌رود که بیش از هرچیز به تصاویرش شهره است.

در زمینه فرهنگی هنجارهای سنتی پشتون، اقدامات مک کوری عمیقاً مداخله جویانه بود. اینکه یک دختر چهره خود را آشکار کند، از نزدیک با هم ارتباط برقرار کند، تماس چشمی برقرار کند یا توسط مردی خارج از دایره خانواده‌اش عکس گرفته شود، ناپسند است. 

عنوانی که همراه عکس شربت گل بود، «چشم های تسخیر شده از ترس،  یک پناهجوی افغان خبر می داد» که به طور گسترده به عنوان نمادی از پریشانی پناهجویان افغان تعبیر می‌شد که احساس ناراحتی و ترس احتمالی شربت گل را در زمان عکس گرفتن نسبت به مک کوری را پنهان کرد. 

این عکس که «شناسایی‌شده‌ترین عکس» در تاریخ نشنال جئوگرافیک نامیده می‌شود، به‌عنوان یکی از قابل شناسایی‌ترین پرتره‌های عکاسی ثبت‌شده در سطح جهانی است که کار استیو مک‌کاری را به سمت شهرت و شهرت سوق می‌داده است.

محبوبیت بسیار زیاد این عکس منجر به فروش آن برای مبالغ قابل توجهی شد، به طوری که استودیو استیو مک کوری نسخه باز چاپ 20 اینچ در 24 اینچ شربت گل را 18000 دالر قیمت گذاری کرد، در حالی که چاپ های بزرگتر به قیمت 178900 دالر در حراجی ها فروخته شد.

با این حال، با وجود سود قابل توجهی که ایجاد شد، شربت گل دختر افغانستانی چیزی دریافت نکرد. طعنه آمیز است که عکس دختر افغانستانی با هدف نشان دادن وضعیت اسفناک پناهندگان باعث شد که عکاس با پاداش های مالی به زندگی رویایی خود برسد.

تونی نورتروپ، عکاس و وبلاگ نویس محبوب عکس، می گوید: «عکاسی در طول تاریخ مرتکب سوء استفاده های وحشتناکی شده است، و اغلب از فقرا برای کسب سود بهره برداری می کند.”

شربت‌گل در اواخر دهه ۱۹۸۰ با فردی بنام رحمت، ازدواج کرد. در دهه ۱۹۹۰ (میلادی) استیو مک‌کوری چند بار تلاش کرد که شربت‌گل را بیابد اما ناکام بود.  شربت را تا سال ۲۰۰۲ به نام «دختر افغان» می‌شناختند. تا اینکه استیو مک‌کوری، پس از ۱۷ سال، در سال ۲۰۰۲ دوباره شربت‌گُل را در یک روستای دوردست در شرق افغانستان پیدا کرد. و شربت‌گُل را به کمک تشخیص عنبیه چشم شناسایی کرد. و در مصاحبه افشاگرانه اش گفت:” که شربت گل خشم زمان گرفتن آن عکس را هنوز به یاد دارد.” اینکه آیا واقعاً هدف مک کوری کمک به او است یا تلاشی برای بهره‌برداری از داستان او برای افزایش خوانندگان بود؟ مشخص نبود.

در اکتبر ۲۰۱۶ شربت گل به اتهام جعل کارت هویت پاکستانی بازداشت شد. دادگاه برای او ۱۵ روز زندان تعیین کرد و قرار شد پس از آن از پاکستان اخراج شود. 

 سازمان عفو بین‌الملل در واکنش به این خبر گفت بود که «اخراج  شربت گل نهایت بی‌عدالتی است».

شربت گل قبل از اخراج  به کابل در مقابل دوربین های تلویزیون ظاهر شد و گفت: «آن عکس مشکلات زیادی برای من ایجاد کرد… ترجیح می‌دهم هرگز گرفته نشده باشد». «آن روز را به خوبی به یاد دارم، آن عکاسی که به مدرسه اردوگاه نصیر باغ رسید. من یک بچه بودم. من عکس ها را دوست نداشتم در فرهنگ افغانستان، زنان در عکس ها ظاهر نمی شوند.”

هفده سال بعد، هنگامی که پرتره او دوباره گرفته شد، تنها تغییر ظاهری در زندگی او سن او بود.

وقتی شربت گل به کابل رسید مورد استقبال  اشرف غنی رئیس جمهور آن زمان و رولا غنی، قرار گرفت. به او کلید خانه‌اش در شهرک قصبه را دادند. رئیس جمهور افغانستان به شربت گل وعده داد که به آموزش فرزندانش و درمان او توجه خاص خواهد کرد.

پس از اشغال دوباره افغانستان از سوی طالبان، در نوامبر ۲۰۲۱ دفتر نخست‌وزیر ایتالیا اعلام کرد که به شربت‌گل پناهندگی داده است.