خیابان‌ها، قلم‌روهای مردان؟

مسیر خانه را پیش می‌گیرم. به دلیل ناامنی‌های زیاد، چادر نماز می‌پوشم. پوششی که در افغانستان بیشتر رایج است. در جاده‌، پیرمردی با گاری دستی، روبرویم و خلاف جهت من در حرکت است با دیدنم چشمان‌اش را گشتادتر می‌کند و همین‌طور که از کنارم عبور می‌کند، سرش را به عقب می‌چرخاند. وقتی به این رفتار اعتراض می‌کنم می‌گوید اگر ناراحت می‌شوید به بازار نیایید تا نگاه نکنیم. این روایت یکی از زنان در هرات است.

نگاه‌های مغرضانه، اگرچه آزاردهنده اما کم‌خطرترین نوع آزار خیابانی است که شاید صدها زن که به هر دلیلی در اجتماع ظاهر می‌شوند، همه‌روزه آن را تجربه می‌کنند. از این بدتر، لمس بدنی است. حرکتی که فقط یک زن که تجربه‌اش کرده باشد می‌داند چقدر آزاردهنده و تحقیرکننده است.

در اکثر اوقات زنان و دختران در پاسخ به خیابان‌آزاری سکوت می‌کنند و در موارد نادری هم واکنش لفظی نشان می‌دهند. این سکوت و یا هم واکنش لفظی اما نتوانسته از میزان آزار خیابانی و نگاه‌های آزاردهنده‌ی مردانی که جامعه را قلم‌رو خود می‌دانند و نمی‌خواهند زنان به عنوان رقیبی در آن حضور داشته باشند، بکاهد.

چندی پیش طاهره سجادی، جامعه‌شناس وقتی پس از مدتی به از کابل به هرات برگشت، در مورد خیابان‌آزاری‌های هرات شکایت کرده بود.

او نوشته بود: «سال‌هاست در پیاده‌روها نگران می‌شوم. مدام مواظبم کسی دست‌اش را به من نزند. در موتر که می‌نشینم، مدام عقب را چک می‌کنم. اگر کنار راننده باشم، چشمم به دست‌اش است.» در ادامه نوشته بود، نمی‌خواهد که مدام در خیابان درگیر شود، می‌خواهد مثل همه‌ی انسان‌ها راه برود و زندگی کند.

سجادی نوشته بود بود که چاره این است که زنان با این رفتارها برخورد کنند و از خود در خیابان دفاع کنند. به گفته‌ی خودش، رکیک‌ترین کلمات و بی‌شرمانه‌ترین رفتارها را در خیابان‌های هرات دیده است.

کاربر دیگری چندی پیش در شبکه‌ی اجتماعی فیس‌بوک نوشته بود که خیابان‌های هرات امن نیست. او گفته بود که تعارف راننده‌های موترهای شخصی برای رساندن زنان، نوعی آزار و اذیت است. او در این مسئله مادرانی را مقصر دانسته بود که نتوانسته اند مردان را درست تربیت کنند.

کم‌تر اتفاق می‌افتد که زنی حالا با هر پوششی، کنار سرک منتظر باشد و موترهای شخصی برای سوار کردن او رقابت نکنند و یا او را مجبور به عقب رفتن به پیاده‌رو نکنند.

با وجود این که قانون‌های زیادی برای حمایت از زنان و کاهش انواع خشونت از جمله خیابان‌آزاری تصویب شده، اما تا کنون زنان در گوشه و کنار کشور زجر می‌کشند و به جز در مواردی نادر، گرهی از مشکلات آنان باز نکرده است.

بر اساس قانون منع آزار و اذیت زنان، آزار و اذیت زنان در ماده‌ی بیست‌وچهارم چنین تعریف شده است: «هرگاه شخصی به وسیله‌ی گفتار، حرکات، نوشته یا خواسته‌های نامشروع موجب صدمه به شخصیت و کرامت زن یا طفل یا سبب ترس و ناامنی یا فشارهای روانی یا کاهش مشارکت اجتماعی زنان یا اطفال شود، مرتکب آزار و اذیت زنان و کودکان شناخته مطابق احکام این قانون مجازات می‌شود.»

در حالی‌که مطابق ماده‌ی بیست‌وپنجم قانون «شخص مرتکب آزار و اذیت زن در محلات و اماکن عام، وسایل نقلیه‌ی عمومی و یا هر محل دیگری که به اساس شواهد و قراین اثباتیه ثابت شودد را حسب احوال از پنج هزار تا ده هزار افغانی جزای نقدی محکوم می‌شود.»

ظاهرا تنها راه‌کار برای از بین بردن این پدیده‌ی آزاردهنده، فرهنگ‌سازی و وادار کردن زنان به اعتراض به این وضعیت است. سکوت تا کنون نتیجه‌یی جز افزایش این ناهنجاری‌های اجتماعی نداشته است.

نویسنده: سیمین صدف