زنان بلخ؛ شکار خشونتهای گوناگون
دست از چشمان پر اشکش برنمیدارد. چشمانی که نیازمند نگاه پر مهر پدرانه است، حالا به جویبار شوراب مبدل شده. چادر قهوهای رنگ بر سر دارد و کبودی پیشانی و صورتاش، بازگو کنندهی دردهای ناگفته است.
از دست شکسته و آویزان بر گردناش میتوان به خشونتها در برابر یک بانوی بلخی پیبرد. نامش را عاطفه میگوید و ۱۹ سال دارد.
این دختر جوان، باشنده ولسوالی چمتال بلخ است و در برابر ازدواج اجباری صدا بلند کرده است. آن چنانی که عاطفه میگوید، پدرش میخواهد او را به عقد یک مرد ۳۵ ساله درآورد، اما او میخواهد به فراگیری تعلیم ادامه دهد.
عاطفه که تا صنف نهم در یکی از مکتبهای متوسطه ولسوالی چمتال درس خوانده با چشمان پراشک گفت: «در مورد ازدواج هیچ مشورهای با من صورت نگرفت و زمانی که اعتراض کردم از سوی پدر و برادرانم لت و کوب شدم.»
او سه برادر دارد و دو خواهر. عاطفه میگوید دو خواهر دیگرش نیز در سن کم به گونه اجباری ازدواج کرده اند. اما او میگوید هرگز تن به ازدواج اجباری نخواهد داد. به همین منظور صدا بلند کرده و به دفتر کمیسیون حقوق بشر در بلخ آمده است.
عاطفه یگانه دختری نیست که وادار به ازدواج اجباری میشود. دهها دختر هم سن و سال او و حتی در برخی موارد دختران زیر سن در ولسوالیهای بلخ، وادار به ازدواج اجباری میشوند.
این بانوی دانشآموز به دلیل کمبود لیسهها در چمتال و نبود آموزگاران مسلکی میخواهد به درسهایش در شهر مزار شریف ادامه دهد، اما خانوادهاش بنابر عرفهای ناپسند موجود در ولسوالی چمتال او را اجازه نمیدهند در شهر اقامت داشته باشد و به تعلیم و تحصیل ادامه دهد.
این درحالیست که در کنار دشواریهای فرا راه آموزش، بسیاری از زنان در بلخ و ولایتهای شمال کشور با گونههای مختلف خشونتها دست و پنجه نرم میکنند. از آزارهای روانی، جسمی، تبعیضهای جنسیتی و رفتاری تا ازدواجهای اجباری از مشکلات زنان در شمال کشور است.
فاطمه بانوی دیگری است که از ولایت سمنگان به کمیسیون حقوق بشر در بلخ مراجعه کرده. او میگوید حتی شش سال پس از ازدواج نتوانسته رضایت شوهر و خانواده شوهرش را به دست آورد.
از آزار و خشونتهای خانواده شوهرش به ستوه آمده و میگوید: «نه تنها شوهرم بلکه برادرانش هم مرا دشنام می دهند و به خانواده ام توهین میکنند.» او افزود: «تا چه زمانی این زندگی تلخ را تحمل کنم، دیگر توانش نیست. هر زنی میخواهد زندگی و خانواده آرام داشته باشد و یک آینده خوب.»
با این حال، مسوولان کمیسیون مستقل حقوق بشر در شمال تأیید میکنند که میزان خشونتها در برابر زنان در بلخ نسبت به سال پار دو برابر افزایش یافته است.
مسئولان دفتر ساحوی حقوق بشر در ولایت بلخ تأیید میکنند که در سال گذشته از سطح ولایت بلخ 184 قضیه خشونت علیه زنان ثبت این کمیسیون شده اما شمار این دست قضایا به 252 قضیه افزایش یافته است. افزون بر این، بر اساس آمارهای موجود در سال روان خورشیدی 275 قضیه خشونت علیه زنان در ریاست امور زنان بلخ و 213 قضیه دیگر نیز در دادستانی منع خشونت علیه زنان این ولایت به ثبت رسیده است.
آمار ارائه شده از سوی کمیسیون مستقل حقوق بشر در شمال نشان میدهد که طی سال 1397 همچنان 37 قضیهی خشونت از سرپل، 65 مورد از جوزجان و 123 قضیه از ولایت سمنگان دریافت شده است.
بنابر ارقام ارایه شده از سوی نهادهای مذکور، طی سال جاری خورشیدی به صورت مجموعی در ریاست امور زنان بلخ، دادستانی منع خشونت و کمیسیون مستقل حقوق بشر شمال ۹۵۴ قضیه خشونت علیه زنان ثبت شده است.
سیدمحمد سامع رییس دفتر کمیسیون مستقل حقوق بشر در شمال کشور میگوید؛ اعضای دفتر آنان به گونهی مستقیم و غیرمستقیم به شکایتهای زنان و قضایای خشونت علیه زنان رسیدگی میکنند.
آقای سامع گفت: «از مجموع قضایای ثبت شده طی سه سال اخیر در این نهاد 60 الی 80 درصد قضایا توسط ارگانهای عدلی و قضایی حل و فصل شده است.» او افزود: «تنها در سال 1396 تعداد قضایایی که به دادستانی بلخ محول نموده اند 48 قضیه بود که 15 مورد آن حل شده و متباقی آن تحت دوران است.»
علاوه بر ریاست امور زنان بلخ و کمیسیون مستقل حقوق بشر زون شمال، دادستانی منع خشونت علیه زنان نیز طی سال 1397، به صورت مجموعی 213 قضیه زنان را ثبت و به شماری از آن رسیدگی کرده است.
لت و کوب زنان از سوی اعضای خانواده شان به خصوص همسران شان که 98 قضیه آن ثبت دادستانی منع خشونت علیه زنان در بلخ است، بیشترین آمار را نسبت به دیگر قضایا دارد.
زرغونه سادات شمال، دادستان منع خشونت علیه زنان در بلخ میگوید در سال ۱۳۹۷ خورشیدی، 165 قضیه در دادستانی منع خشونت علیه زنان بلخ ثبت شده است.
با آن که سالانه مبالغ هنگفتی در راستای توانمندسازی زنان و آگاهیدهی به آنان هزینه میشود اما هیچ تغییری در وضعیت زنان به میان نیامده است.
مسئولان دفتر ساحوی حقوق بشر در شمال کشور میگویند؛ این نهاد افزون بر راه اندازی کمپاین 16 روزه برای محو خشونت علیه زنان و راه اندازی کارگاههای آموزشی برای زنان به منظور آگاهیدهی به آنان از حقوق شان، برنامههای دیگری نیز در راستای مبارزه با پدیدهی خشونت روی دست دارند.
مسئولان این نهاد میگویند، کمیسیون همچنان شماری از رسانه های شنیداری را در ولایتهایی که تحت پوشش دارد حمایت میکنند تا در راستای نشر قوانین مربوط به حقوق زنان و روشن ساختن اذهان عامه برنامه های کارآمدی را تولید و نشر کنند.
علاوه بر این، رییس امور زنان بلخ میگوید مدیریت آگاهی عامه و ارتقاء ظرفیت بانوان در ریاست امور زنان، هر ماه برنامههایی را تنظیم و در سطح شهر مزار دایر میکند. این برنامهها شامل آگاهی دادن به زنان و مردان در مورد حقوق زن از نگاه قوانین نافذ کشور و دین اسلام است.
به باور رؤسای این دو نهاد راه اندازی برنامه های آگاهی دهی در مورد حقوق زنان، جهت بهبود شرایط زندگی آنان در ولایات شمال مؤثر بوده و سبب شده بانوان متضرر جهت ثبت قضایای حقوقی شان به نهادهای مسئول مراجعه کنند.
با این حال، مسوولان نهادهای فعال در عرصهی محو خشونت علیه زنان، دلیل افزایش قضایای ثبت شده در این نهادها را بلند رفتن سطح آگاهی زنان از حقوق شان میدانند. آنان همچنان تأیید میکنند که هنوز هم شمار زیادی از قضایای خشونت به دلیل آگاهی نداشتن زنان از حقوق شان در این نهادها ثبت نمیشود.
سید محمد سامع، رییس کمیسیون مستقل حقوق بشر در شمال کشور وجود چالش های امنیتی، رسم های ناپسند، فقر و تنگدستی، عدم آگاهی مردم از قوانین نافذ در کشور و آگاه نبودن آنان از مسائل شرعی در پیوند به حقوق زنان را از عواملی میداند که سبب شده هنوز هم گواه خشونت علیه زنان در سطح شمال باشیم. او میگوید در هماهنگی با ریاست امور زنان ولایت بلخ کمیته عالی منع خشونت علیه زنان ایجاد کرده اند تا به گونه بهتر به قضایای خشونت علیه زنان رسیدگی صورت گیرد اما میگوید در این راستا برنامه مشترک دوامدار ندارند.
این درحالیست که قضایای خشونت که ثبت کمیسیون ساحوی حقوق بشر، ریاست امور زنان و دادستانی منع خشونت است شامل لت و کوب زنان، بد دادن، ازدواج اجباری، ممانعت از ازدواج، عدم دریافت نفقه، فسخ نامزدی، فرار از منزل، اختطاف، تجاوز جنسی، خودکشی و اهانت است.
با این حال، بلند بردن سطح آگاهی زنان میتواند در از بین بردن خشونت ها کارا واقع شود.
گزارشگر: انوشه انصاری
