جهیزیهی دختران؛ سنتی که خانوادهها را زیر بار قرض میبرد
گزارشگر: بهار ادیب | ویراستار: یاسمن رها
تهیهی جهیزیه برای شماری از خانوادهها در هرات به یکی از هزینههای سنگین پیش از ازدواج تبدیل شده است. افزایش قیمت لوازم خانه، درآمد پایین و توقعات خانوادهها سبب شده تا برخی پدر و مادرها برای آمادهکردن وسایل مورد نیاز دخترشان با فشار مالی روبهرو شوند. در کنار نیازهای واقعی، چشموهمچشمی و ترس از حرف مردم نیز گاهی خانوادهها را وادار میکند وسایلی بخرند که توان پرداخت هزینهی آن را ندارند.
مینا یوسفی، تازهعروس، میگوید خانوادهاش برای تهیهی جهیزیه تلاش کردهاند ابتدا وسایل ضروری را خریداری کنند. یخچال، گاز، فرش، ظروف آشپزخانه، وسایل خواب و چند وسیله برقی از جمله لوازمی بوده که برای شروع زندگی تهیه شده است. به گفتهی او، هزینهی این وسایل در مجموع حدود ۱۵۰ هزار افغانی شده، باوجود این که برخی لوازم دیگر از گذشته در اختیار خانواده بوده است.
او میافزاید که تهیهی همین وسایل برای خانوادهاش نیز آسان نبوده است. به همین دلیل، برخی وسایل غیرضروری را از فهرست خرید حذف کردهاند و برای تهیهی بعضی لوازم نیز خرید قسطی را انتخاب کردهاند. «اول وسایلی را گرفتیم که واقعاً برای زندگی لازم بود. اگر میخواستیم همه چیز را یکباره بخریم، هزینه خیلی زیاد میشد.»
مینا، میگوید در میان خانوادهها گاهی وسایلی خریداری میشود که استفاده چندانی ندارد، اما به دلیل حرف مردم و مقایسه با دیگران، خانواده احساس میکند باید آنها را نیز تهیه کند. به گفتهی او، همین موضوع میتواند هزینهی جهیزیه را بیشتر کند.
او میافزاید خانوادهها باید خرید خود را با توان مالیشان هماهنگ کنند. «نباید فقط به خاطر حرف مردم خودمان را زیر فشار قرار بدهیم. اگر یک وسیله ضروری نیست، میشود بعداً خرید.»
بسیاری از خانوادهها هنگام خرید وسایل خانه با افزایش قیمتها و درآمد محدود روبهرو هستند. برای بعضی خانوادهها، حتا خرید وسایل اصلی نیز نیازمند برنامهریزی و صرفهجویی است.
فاطمه، مادر مینا، میگوید که بزرگترین نگرانی خانوادهاش هنگام آمادهکردن جهیزیه، تأمین وسایل ضروری بوده است. او میگوید که خانوادهاش دوست دارد دخترش هنگام آغاز زندگی کمبودی نداشته باشد، اما با درآمد محدود نمیتوان همهی وسایل مورد نظر را خریداری کرد.
او میافزاید که در جهیزیهی دخترش، ابتدا وسایلی مانند یخچال، گاز و ظروف را در اولویت قرار داده است. به گفتهی فاطمه، وسایل تزیینی، چند ست اضافی ظروف و برخی وسایل برقی را میتوان در صورت نداشتن توان مالی حذف کرد. «مهم این است که وسایل ضروری باشد. اگر توان مالی نباشد، لازم نیست همه چیز را برای یکباره خرید.»
فاطمه میگوید که ترس از قضاوت مردم نیز فشار دیگری بر خانوادهها وارد میکند. به گفتهی او، بعضی خانوادهها نگراناند که اگر جهیزیه دخترشان کم باشد، مردم یا خانواده داماد دربارهی آنان صحبت کنند. به همین دلیل، برخی خانوادهها حتا مجبور میشوند قرض بگیرند یا وسایل را قسطی تهیه کنند.
در بازار فروش لوازم خانه نیز فروشندگان میگویند که قدرت خرید خانوادهها کاهش یافته است. محمد ادریس، دوکاندار لوازم خانه میگوید که خانوادههایی که برای خرید جهیزیه مراجعه میکنند، بیشتر از گذشته به قیمت کالاها توجه دارند.
ادریس میگوید یخچال، گاز، تلویزیون، فرش، ظروف آشپزخانه و برخی وسایل برقی از کالاهایی هستند که بیشتر برای جهیزیه خریداری میشوند. به گفتهی او، مشتریان معمولاً وسایل تزیینی و کالاهای گرانقیمت را در اولویت قرار نمیدهند.
او میگوید که برخی خانوادهها به دلیل نداشتن پول کافی، خرید خود را قسطی انجام میدهند. شماری دیگر نیز وسایل مورد نیاز را در چند مرحله خریداری میکنند. «بیشتر مشتریها اول قیمت را میپرسند و بعد تصمیم میگیرند. خیلیها دنبال جنس مناسب با قیمت پایینتر هستند.»
به گفتهی این دکاندار، بودجه خانوادهها برای تهیه جهیزیه متفاوت است، اما در بسیاری موارد پولی که خانواده در اختیار دارد، برای خرید تمام وسایلی که در گذشته برای جهیزیه تهیه میشد، کافی نیست. به همین دلیل، بعضی خانوادهها جنس ارزانتر انتخاب میکنند یا خرید وسایل غیرضروری را به بعد موکول میکنند.
در همین حال، عبدالله حبیب عزیزی، از مسوولان یک بنیاد خیریه نیز میگوید که محدودیت مالی سبب شده است بسیاری از خانوادهها هنگام تهیه جهیزیه فقط به وسایل اصلی توجه کنند.
آقای عزیزی، افزایش قیمت وسایل خانه و بلندرفتن توقعات را از دلایل افزایش هزینهی جهیزیه میداند. به گفتهی او، برخی خانوادهها به وسایل ضروری بسنده نمیکنند و تلاش دارند کالاهای گرانقیمت یا برند خریداری کنند. این موضوع میتواند حتا خانوادههایی را که درآمد متوسط دارند نیز با فشار مالی روبهرو کند.
او میگوید که خانوادهها برای کاهش هزینه میتوانند قیمت و کیفیت کالاها را مقایسه کنند و به جای چند وسیله گران، وسایل ساده و ضروری بخرند. به گفتهی عزیزی، خرید مرحلهبهمرحله نیز میتواند فشار مالی خانواده را کمتر کند.
با این حال، فشار هزینه جهیزیه تنها هنگام خرید وسایل احساس نمیشود. مریم محمدی، کارشناس اقتصادی، میگوید بعضی خانوادهها برای تهیهی جهیزیه از هزینههای دیگر زندگی خود کم میکنند. به گفتهی او، خانوادههای کمدرآمد ممکن است برای خرید وسایل مورد نیاز دخترشان قرض بگیرند یا بخشی از دارایی خود را بفروشند.
محمدی میگوید که ادامهی این فشار پس از ازدواج نیز میتواند برای خانوادهها مشکلساز شود. «وقتی خانواده برای تهیه جهیزیه قرض میگیرد، بعد از عروسی هم باید آن قرض را پرداخت کند. این موضوع میتواند فشار مالی را به زندگی زوج جوان منتقل کند.»
او میگوید در برخی خانوادهها حتا فروش طلا یا دیگر داراییها برای تهیه جهیزیه اتفاق میافتد. به گفتهی محمدی، چنین هزینههایی اگر بر اساس توان مالی خانواده نباشد، میتواند سبب نگرانی، استرس و اختلاف میان اعضای خانواده شود.
این کارشناس اقتصادی سادهگیری در ازدواج را یکی از راههای کاهش این فشار میداند. او میگوید خانوادهها باید وسایل ضروری را در اولویت قرار دهند و از چشموهمچشمی پرهیز کنند. به گفتهی او، خانوادهی داماد نیز میتواند با کاهش توقعات، بخشی از فشار مالی را از دوش خانوادهی دختر بردارد.
از نگاه دینی نیز تهیه جهیزیه سنگین وظیفه خانواده دختر نیست. مولوی محمد رحمتی، عالم دین، میگوید خانواده دختر مجبور نیست برای خرید جهیزیه خود را زیر بار قرض ببرد. به گفتهی او، وسایلی که خانواده دختر با رضایت و در حد توان خود برای آغاز زندگی تهیه میکند، بیشتر جنبهی کمک و رسم اجتماعی دارد.
رحمتی میگوید خانوادهای که توان مالی ندارد، نباید برای تهیه جهیزیه تحت فشار قرار بگیرد. «نباید خانواده دختر را مجبور کرد که برای جهیزیه قرض بگیرد یا خود را به مشکل بیاندازد. ازدواج نباید به دلیل جهیزیه برای خانوادهی دختر سنگین شود.»
او تأکید میکند که ارزش یک دختر نباید با میزان جهیزیهاش سنجیده شود. به گفتهی رحمتی، خانوادهها باید شرایط اقتصادی یکدیگر را در نظر بگیرند و توقعات خود را کاهش دهند.
جهیزیه به مجموعه وسایل و لوازمی گفته میشود که معمولاً خانوادهی عروس برای آغاز زندگی مشترک دخترشان فراهم میکنند. این وسایل میتواند شامل لوازم آشپزخانه، وسایل خواب، فرش، لوازم برقی و دیگر نیازهای خانه باشد. مقدار و نوع جهیزیه در خانوادهها و مناطق مختلف متفاوت است و در برخی خانوادهها تنها وسایل ضروری تهیه میشود، در حالی که برخی دیگر وسایل بیشتری را برای خانه تازهعروس آماده میکنند.
تهیهی جهیزیه در افغانستان بیشتر یک رسم اجتماعی و خانوادگی است و میزان آن به توان مالی و تصمیم خانوادهها بستهگی دارد.
