«طالبان از آگاهی زنان میترسند»؛ گفتوگو با آزیتا نظیمی دربارهی اجباریشدن برقع در هرات
حدیث حبیبیار
طالبان با اجباریکردن پوشیدن برقع در هرات، بار دیگر محدودیت تازهای بر زندگی زنان اعمال کردهاند. این تصمیم موجی از خشم و نگرانی را در میان زنان برانگیخته است و بسیاری آن را تلاشی آشکار برای حذف زنان از جامعه میدانند. در همین باره، گفتوگویی با آزیتا نظیمی، خبرنگار و از نخستین زنان معترض در برابر طالبان، انجام دادیم. او میگوید طالبان با این تصمیم، حق انتخاب پوشش را از زنان گرفتهاند و نشان دادهاند که از حضور و آگاهی زنان در جامعه «هراس» دارند.
حدیث حبیبیار: در آغاز یک معرفی از خودتان داشته باشید.
آزیتا نظیمی، خبرنگار و فعال حقوق زنان افغانستان و یکی از نخستین زنان معترض در جادههای کابل علیه طالبان هستم. پس از مشاهدهی نقض حقوق زنان و محدودشدن آزادیهای آنان، در تظاهراتهای خیابانی برای احقاق حقوق زنان شرکت کردم و با وجود خطرات فراوان، مبارزهام را ادامه دادم. پساز مدتی ناگزیر به ترک وطن شدم. اکنون در آلمان زندگی میکنم و هدفم مبارزه برای حقوق انسانی، آزادی و برابری زنان افغانستان است. باور دارم که هر تلاش و صدای زنان امروز، پایهگذار فردایی روشن و عادلانه برای نسلهای آینده خواهد بود.
حبیبیار: شما بهعنوان یک فعال حقوق زنان، تصمیم طالبان برای اجباریکردن برقع در هرات را چگونه میبینید؟
نظیمی: تصمیم طالبان برای اجباریکردن برقع در هرات را نمونهی آشکار دیگری از سرکوب و نقض سیستماتیک حقوق زنان میدانم. طالبان از زمان تسلط دوبارهشان بر افغانستان، بهجای رسیدگی به مشکلات واقعی مردم از بحران اقتصادی گرفته تا ناامنی و فقر پیوسته فرمانهایی صادر کردهاند که هدف اصلی آن حذف زنان از جامعه است. به نظر میرسد آنان هر روز با صدور یک فرمان تازه در برابر زنان از خواب بیدار میشوند. این بار نیز با اجباری کردن پوشیدن برقع، حق ابتدایی زنان برای انتخاب پوشش را سلب کردهاند. در حالی که هر انسان، بدون توجه به جنسیت، حق دارد دربارهی بدن و ظاهر خود تصمیم گیرد.
این تصمیم نه تنها خلاف موازین حقوق بشر و آزادیهای فردی است؛ بلکه نشاندهندهی ترس طالبان از حضور و قدرت زنان آگاه در جامعه است. زنان افغانستان شایستهی آن هستند که آزادانه زندگی کنند، کار کنند و خود دربارهی پوشش و شیوه ی زندگیشان تصمیم بگیرند، نه اینکه قربانی سیاستهای محدودکننده و واپسگرایانه طالبان شوند.
حبیبیار: از نظر شما این تصمیم چه تأثیری بر زندگی و فعالیت زنان گذاشته است؟
نظیمی: این اقدام طالبان برای اجباریکردن برقع تأثیرات عمیق و منفی بر زندگی و فعالیت زنان در افغانستان گذاشته است. در نتیجهی این سیاست، زنان بیشازپیش از عرصههای اجتماعی، آموزشی و اقتصادی کنار زده شدهاند. بسیاری از آنان بهدلیل ترس از مجازات یا تحقیر از خانه بیرون نمیروند. این وضعیت سبب انزوای بیشتر زنان و گسترش ناامیدی در میان نیمی از جمعیت کشور شده است.
حبیبیار: بهنظر شما هدف اصلی از این اقدام طالبان چیست؟
نظیمی: بهنظر من، هدف اصلی طالبان از این تصمیم، تداوم سیاست سرکوب و حذف تدریجی زنان از جامعه است. طالبان گروهی تندرو و افراطیاند که در ماهیت خود هیچ تغییری نکردهاند و همچنان با تفکر قرون وسطایی به زنان مینگرند. با اجباری کردن برقع در هرات، آنان تلاش دارند تا قدم به قدم برنامهی محدودسازی زنان را در سراسر افغانستان گسترش دهند؛ امروز در هرات، فردا در مزار و سپس در کابل. این گروه با استفاده از روشهای ظاهراً نرم و تدریجی، در واقع به دنبال پیادهسازی یک نظام کاملاً مرد سالار و زنستیز است تا زنان را از حضور در اجتماع، آموزش و کار به طور کامل حذف کنند.
حبیبیار: درحالیکه با زنان زیادی در داخل افغانستان در تماس هستید، واکنش زنان هراتی نسبت به این موضوع چگونه بوده است؟
نظیمی: واکنش زنان در هرات نسبت به تصمیم طالبان برای اجباریکردن برقع، ترکیبی از خشم، نگرانی و مقاومت بوده است. بسیاری از زنان با وجود فشارها و تهدیدها، این تصمیم را ناعادلانه و تحقیرآمیز دانسته و آن را نقض آشکار حقوق انسانی خود می دانند. زنان هراتی که سالها برای آموزش، کار و حضور اجتماعی تلاش کردهاند، اکنون خود را در برابر محدودیت تازه میبینند که هدفش خاموشکردن صدای آنان است. با این حال، بسیاری از آنان سکوت نکردهاند و به شیوههای مختلف از بیان اعتراض در شبکههای اجتماعی گرفته تا گفتوگوهای جمعی و فعالیتهای پنهانی مخالفت خود را ابراز میکنند. این واکنشها نشان میدهد که با وجود فشار و سرکوب، روح مقاومت و امید در میان زنان افغانستان هنوز زنده است و آنان هرگز از مبارزه برای آزادی و حقوق انسانیشان دست نخواهند کشید.
حبیبیار: شما شخصاً چه احساسی نسبت به پوشیدن اجباری برقع دارید؟
من شخصاً احساس بسیار بدی نسبت به پوشیدن اجباری برقع دارم. برقع نه نماد فرهنگ و هویت زنان افغانستان است و نه ریشه در باورهای اصیل این سرزمین دارد. این پوشش، زمانیکه به اجبار تحمیل میشود، به ابزاری برای کنترول، خاموشسازی و حذف زنان از جامعه تبدیل میگردد. پوشیدن برقع در شرایط کنونی، انتخاب آزادانه نیست؛ بلکه حجاباجباری است که توسط یک گروه جاهل و زنستیز بر زنان افغانستان تحمیل شده است. هیچ کس حق ندارد زنان را وادار به نوع خاصی از پوشش کند؛ هر زن باید بتواند آزادانه در مورد بدن و پوشش خود تصمیم بگیرد. برای من، برقع نماد اجبار و بیعدالتی است، نه فرهنگ و ایمان.
حبیبیار: آیا از زنانی شنیدهاید که بهدلیل نوع پوشششان با تهدید یا برخورد روبرو شده باشند؟
نظیمی: بله، متأسفانه موارد زیادی وجود دارد که زنان بهدلیل نوع پوشششان با تهدید، توهین و حتی خشونت فیزیکی روبرو شدهاند. در بسیاری از شهرها، از جمله هرات، زنان بدون برقع و یا بدون محرم اجازه ندارند از خانه بیرون شوند، به محل کار بروند یا حتی برای درمان به شفاخانه مراجعه کنند. گزارشها و ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی بهروشنی نشان میدهد که زنان بهدلیل نپوشیدن برقع، از سوی نیروهای طالبان تحقیر، تهدید و در مواردی حتی در ملأعام شلاق زده میشوند. این رفتارها نقض آشکار کرامت انسانی و حقوق بنیادین زنان است. طالبان با چنین برخوردهایی تلاش دارند با ایجاد فضای رعب و وحشت، زنان را وادار به سکوت و اطاعت کنند؛ اما زنان افغانستان با وجود تمام خطرها، همچنان با شجاعت در برابر این ظلم ایستادهاند.
حبیبیار: زنان چگونه میتوانند در برابر این محدودیتها مقاومت یا واکنش نشان دهند؟
نظیمی: زنان افغانستان در برابر محدودیتهای طالبان میتوانند با اتحاد، آگاهی، مبارزه، مقاومت مؤثر و معناداری را شکل دهند. مقاومت تنها در خیابان خلاصه نمیشود؛ هر زنی که امروز سکوت نمیکند، آگاهانه مینویسد، آموزش میدهد یا حقیقت را بازگو میکند، در واقع بخشی از این مبارزه است.
زنان باید با استفاده از ابزارهای مدرن از رسانهها و شبکههای اجتماعی گرفته تا ارتباط با نهادهای بینالمللی صدای خود را به گوش جهان برسانند و نگذارند طالبان با سرکوب تصویر واقعی جامعه افغانستان را خاموش کنند. همبستگی میان زنان در داخل و خارج از کشور نیز اهمیت حیاتی دارد. با همکاری و حمایت متقابل، میتوانند جنبشی نیرومندی را شکل دهند که نهتنها در برابر محدودیتها ایستادگی کند؛ بلکه پایههای فکری و اجتماعی برابری و آزادی را در آینده افغانستان استوار سازد. زنان افغانستان در طول تاریخ ثابت کردهاند که هرچند ممکن است سرکوب شوند؛ اما هرگز شکستپذیر نیستند.
حبیبیار: بهعنوان خبرنگار، فکر میکنید رسانهها در این وضعیت چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟
نظیمی: بهعنوان یک خبرنگار، باور دارم که رسانهها در چنین شرایط دشوار، نقشی حیاتی در بازتاب واقعیتهای جامعه و رساندن صدای زنان افغانستان به جهان دارند. متأسفانه، رسانههای داخلی امروز زیر سلطه و سانسور شدید طالبان قرار دارند و عملاً توان یا جرأت پرداختن به رنجها و مشکلات زنان را ندارند.
در مقابل، رسانههای بینالمللی میتوانند و باید نقش مؤثری ایفا کنند؛ آنها میتوانند صدای زنان خاموششده افغانستان را به گوش جهانیان برسانند و چهرهی واقعی رژیمی را که حقوق انسانی را پایمال میکند، افشا نمایند.
این رسانهها مسئولیت دارند تا واقعیتهای تلخ زندگی زنان افغانستان را بازتاب دهند و به جامعهی جهانی و حامیان سیاسی طالبان چه در شرق و چه در غرب نشان دهند که طالبان تغییر نکردهاند و همچنان با سیاست زنستیزانه، نیمی از جمعیت کشور را از حق زندگی، کار و آموزش محروم کردهاند.
حبیبیار: فکر میکنید جامعهی جهانی باید در برابر این تصمیم چه واکنشی نشان دهد؟
نظیمی: جامعهی جهانی تاکنون در برابر سیاستهای زنستیزانهی طالبان، واکنش مؤثری نشان نداده است. طی چهار سال گذشته، اکثر کشورها و نهادهای بینالمللی تنها به ابراز تأسف بسنده کردهاند و اقدام عملی قابل توجهی برای حمایت از حقوق زنان انجام ندادهاند. در برابر تصمیم اخیر طالبان، جامعهی جهانی باید با اقداماتی جدی و هماهنگ واکنش نشان دهد ازجمله اعمال فشار سیاسی و اقتصادی، حمایت از نهادهای مدنی و رسانهای، و تضمین دسترسی زنان به آموزش و کار.
سکوت و بیعملی، در حقیقت به طالبان اجازه میدهد تا سرکوب و تبعیض در برابر زنان را ادامه دهند و حقوق انسانی آنان را پایمال کنند.
حقوق زنان افغانستان نه تنها یک موضوع داخلی؛ بلکه مسئلهای جهانی و انسانی است و جهان نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت بماند.
حبیبیار: اگر امکان انتخاب آزادانهی پوشش برای زنان دوباره فراهم شود، جامعه چه تغییری خواهد کرد؟
نظیمی: من مطمئن هستم که تا زمانی که گروه افراطی و زنستیز طالبان در قدرت باشد، هیچ تغییر واقعی در زندگی زنان و دختران افغانستان رخ نخواهد داد. محدودیتها و سرکوبها به گونهای است که حتی کوچکترین آزادیها نیز با خطر مواجه میشوند.
با این حال، اگر نظام سیاسی در افغانستان تغییر کند و زنان بتوانند آزادانه دربارهی پوشش و زندگی خود تصمیم بگیرند، جامعه شاهد تحول عمیقی خواهد بود. زنان افغانستان با دسترسی به آموزش، کار و حضور فعال اجتماعی، قادر خواهند بود سهم خود را در توسعه و پیشرفت کشور ایفا کنند. این آزادی، امید به آیندهای روشنتر و عادلانهتر را برای نسلهای آینده فراهم خواهد کرد و نقش زنان را بهعنوان نیرویی مؤثر و سازنده در جامعه تثبیت خواهد کرد.
حبیبیار: پیامتان برای زنانی که امروز در هرات با اجبار پوشش روبهرو هستند چیست؟
نظیمی: پیام من به زنان و دختران افغانستان، بهویژه آنهایی که امروز در هرات با پوشیدن پوشش اجباری روبهرو هستند، این است که هرگز تسلیم نشوید و امیدتان را از دست ندهید. مبارزهی شما برای آزادی و حقوق انسانی، هرچند دشوار؛ اما در تاریخ ثبت خواهد شد و پایهی آیندهای روشن برای نسلهای بعدی خواهد بود. همبستگی و اتحاد ما بزرگترین قدرت ماست. در هر نقطهای که هستید، از یکدیگر حمایت کنید و بدانید که هر قدم کوچک شما، سنگ بنای فردایی عادلانهتر برای زنان افغانستان است. پیروزی ما در اتحاد ما زنان و دختران افغانستان است.
