نشست دوحه؛ بیمها و امیدهای زنان
آینور سعیدپور
نشست دوحه قرار است با میزبانی سازمان ملل متحد و اشتراک نمایندگان کشورها در روزهای ۱۸ و ۱۹ فبروری در مورد افغانستان برگزار شود. همزمان با نزدیکی زمان برگزاری این نشست، سازمان ملل نیز رایزنیهای خود را در آسیا و اروپا آغاز کرده است. در هفتهی اخیر برخی از نشستها و دیدارهای نیز در مورد این نشست در افغانستان و برخی از کشورهای جهان صورت گرفته است. فریدون سینیرلی اوغلو، هماهنگکنندهی ویژهی دبیرکل سازمان ملل متحد به افغانستان سفر کرده و با مقامهای طالبان و نمایندگان دیپلماتیک دیدار کرده است. از سوی هم توماس نیکلاسون، نمایندهی ویژهی اتحادیهی اروپا نیز به افغانستان سفر کرده و با برخی از مقامهای طالبان نیز دیدار و گفتوگو کرده است. وی، همچنان گفته قرار است که در جریان هفتهی جاری برای اشتراک در نشستی با حضور پنج کشور آسیای میانه به قرقیزستان برود. دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد در بروکسل نیز گفته است که میزبان نمایندگان ۱۰ کشور بوده و با آنان در مورد نشست دوحه گفتوگو شده است. از سوی هم وزارت امور خارجهی طالبان اعلام کرده است که در این نشست دعوت شده و در مورد اشتراک در آن رایزنی میکنند.
همزمان با این تلاشهای سازمان ملل، انتقادهای نیز در مورد دعوت طالبان به این نشست، چگونگی گزینش نمایندگان زنان و جامعهی مدنی وجود دارد.
پیش از این دفتر سازمان ملل متحد در بروکسل، هدف این نشست را بررسی راههای دیپلماتیک برای بهبود وضعیت ملموس در رابطه به حقوق زنان و دختران در افغانستان خوانده است. این نهاد افزوده که این نشست «در سطح بالا در مورد آموزش برای زنان و دختران در افغانستان» ترتیب شده است. این نهاد تاکید کرده که افغانستان تنها کشوری در جهان است که دختران در آن از رفتن به مکتب منع شدهاند.
با این حال برخی از فعالان حقوق زن میگویند که نشست دوحه، تغییری در وضعیت کنونی زنان ایجاد نخواهد کرد. آنان با انتقاد از چگونگی انتخاب نمایندگان زن در این نشست میگویند، در صورتیکه نمایندگان واقعی از میان فعالان حقوق زن و زنان معترض، در این نشست دعوت نشوند، هیچ پیامد مثبت در مورد زنان نخواهد داشت.
مینه رفیق، فعال حقوق زن در صبحت با خبرگزاری بانوان افغانستان، چگونگی انتخاب نمایندگان زن در این نشست را پرسشبرانگیز عنوان میکند. وی، همچنان میافزاید زنانی که در بیستسال گذشته با سرنوشت زنان افغانستانی در تمامی نشستها معامله کردهاند؛ نمیتوانند در این نشست از زنان نمایندگی کنند.
خانم رفیق، با اشاره به اعتراضهای زنان در افغانستان و برخی از شهرهای جهان؛ اشتراک زنان معترض، در این نشست را ضروری میدادند. وی، همچنان بر این باور است که نشست دوحه بر وضعیت حقوق بشری و وضعیت زنان تغییری ایجاد نخواهد کرد و این نشست چالش جدیدی برای افغانستان خواهد بود.
این فعال حقوق زن، همچنان میافزاید که مردم افغانستان حکومت طالبان را به رسمیت نمیشناسد. وی، از اشتراک کنندگان نشست دوحه نیز میخواهد که رژیم طالبان را به رسمیت نشناخته و با آنان تعامل نکنند.
این در حالیست که توماس نیکلاسون، نمایندهی ویژهی اتحادیه اروپا در نشست خبری در کابل گفت که در نشست آیندهی دوحه در مورد «یک روند فراگیر مبنی بر قانون اساسی و احترام به حقوق بشر» بحث خواهد شد. او، همچنان افزود که تمرکز اصلی این نشست بر گزارش فریدون سینیرلیاوغلو، هماهنگکنندهی ویژهی دبیرکل سازمان ملل است.
تلاش سازمان ملل برای برگزاری این نشست که به گمانهزنیها در مورد «عادیسازی طالبان» دامن زده و انتقادهای گستردهای را به همراه داشته است. از سوی دیگر، هنوز جزییاتی از حضور احتمالی اعضای جامعهی مدنی و نمایندگان زنان در این نشست همگانی نشده و این مورد نیز گمانهزنیهایی در خصوص نادیده گرفتن واقعیت موجود در افغانستان تحت حاکمیت طالبان را در شبکههای اجتماعی مطرح کرده است.
با این حال، میتو میلر، سخنگوی وزارت خارجهی امریکا اعلام کرد که توماس وست نمایندهی ویژهی ایالات متحده برای افغانستان و رینا امیری نمایندهی ویژه امریکا در امور زنان افغانستان و حقوق بشر در نشست آیندهی دوحه شرکت خواهند کرد.
ترنم سادات سعیدی، فعال حقوق زن نیز وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی افغانستان را بحرانی و مبهم توصیف کرده و میافزاید که با گذشت هر روز محدودیتها بر زنان از سوی طالبان رو به افزایش است. او، میگوید که وضعیت حقوق بشری نیز رو به وخامت است.
خانم سعیدی، با اشاره به فرمانهای محدود کنندهی طالبان در بیش از دو و نیم سال حاکمیتشان در افغانستان میگوید که زنان از زندگی عمومی حذف و آنان در معرض انواع خشونتهای خانودادگی، ازدواجهای اجباری، ازدواجهای زیر سن مواجه اند. وی، میافزاید که در نتیجهی فرمانهای طالبان زنان دچار افسردگی شده و آمار خودکشی نیز افزایش یافته است. این فعال حقوق زن با اشاره به وضعیت جاری تاکید میکنند که حضور نمایندگان واقعی زنان در این نشست ضروری و حتمیست.
این فعال حقوق زنان هشدار میدهد، در صورتیکه نمایندگان واقعی و مدافع حقوق زنان در نشست دوحه اشتراک نکنند، این نشست هیچ نتیجهی مثبت نخواهد داشت. خانم سعیدی بدون اشاره به فرد و یا افراد خاص میگوید زنان که برای “لابیگری” طالبان در این نشست شرکت میکنند، نمیتواند از زنان معترض و زنان افغانستانی نمایندگی کنند.
ترنم سعیدی، همچنان بر این باور است که برای نتیجهی مطلوب این نشست، تمامی گروههای دخیل در قضایای افغانستان از جمله حزبهای سیاسی مخالف طالبان، باید حضور داشته باشند.
حنیفه، آموزگار یکی از مکتبهای دولتی در شهر کابل است. او، که پس از حاکمیت طالبان همزمان با ممنوعیت آموزش دختران بیکار و خانهنشین شده است، میگوید باوجود که نسبت به این نشست خوشبین نیست؛ اما بازهم ابراز امیدواری میکند که این نشست تلنگری برای طالبان باشد.
این آموزگار میافزاید که وی در بیش از دو سال گذشته و محرومیت از فعالیت اجتماعی و دوری از شغلاش به افسردگی دچار شده است. وی، از جامعهی جهانی، نمایندگان کشورهای اشتراک کننده در این نشست و سازمان ملل متحد میخواهد که حقوق زنان را در اولویت اجندای این نشست قرار دهد.
باوجود نگرانیها و خواستهای زنان و دخترانی افغانستانی؛ اما هنوز هم اجندای این نشست، نمایندگان زنان و جامعهی مدنی از سوی سازمان ملل همگانی نشده است.
پیش از این هیدر بار، معاون بخش زنان در دیدهبان حقوق بشر گفته بود که بر اساس قطعنامهی سازمان ملل متحد، باید زنان در هر پروسه برای صلح و مذاکره حضور گسترده داشته باشند.
او، همچنان گفته بود که در مورد شش کرسی که برای زنان افغانستان در نشست دوحه در نظر گرفته شده، کسی اطلاع ندارد: “فعالان زن و مدافعان حقوق زنها پرسشهای زیادی را مطرح میکنند که چه کسی این شش تن را انتخاب میکند و اینکه آیا در میان این شش تن، زنانی هم شامل خواهند بود که در برابر طالبان ایستادگی کردند. بناءً این به معنای اشتراک کامل نخواهد بود.”
گفتنیست که ده سازمان حقوق بشری بهشمول سازمان عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر در نامهای به انتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، خواهان اولویتدادن به زنان در نشست دوحه شدهاند.
در این نامه روی برطرف شدن محدودیتها در برابر زنان در نشست دوحه که قرار است در هجدهم ماه روان میلادی (فبروری) برگزار شود، تاکید شده است.
