از سیر تا پیاز دستساختههای زنان در نمایشگاه “نماد دیرین” در هرات
حدیث حبیبیار
یک نمایشگاه زیر نام “نماد دیرین” به هدف ایجاد انگیزه میان زنان و دختران محروم از کار و آموزش در شهر هرات به مدت دو روز برگزار شد.
در این نمایشگاه لباسهای زنانه، مردانه و طفلانه به نمایش گذاشته شدند. پیرهنهای سنتی افغانستان، گند افغانی، کیف/ دسکولهای دستساز و کفشهای مربوط به زنان از جمله پربینندهترین اجناس در این نمایشگاه است.
در نماد دیرین، ۵۰ زن از کارگاههای خامکدوزی در ۳۵ غرفه مصروف فروشندگی صنایعدستی شان استند. همهی اجناسی که در این غرفهها به نمایش گذاشتهشده کار دست زنان و دختران هراتیست که پس از محرومیت از آموزش به صنایعدستی و تجارتهای کوچک روی آوردهاند.
بنفشه حمیدی-]نام مستعار [،مسوول مجموعهی «نماد دیرین» و یکی از دختران بازمانده از آموزش است. او با روی کار آمدن دوبارهی طالبان در افغانستان از رفتن به مکتب محروم شده و به صنایعدستی رو آوردهاست. معروفه میگوید: «ما در این نمایشگاه صنایع دستی زنان را به نمايش گذاشتیم. این باعث میشود تا تمام این فعالیتهای ما در دل زنانی که در خانهها بیکار نشستهاند، انگیزه و امید ایجاد کن.»
انگیزه برای دختران محروم از درس
بانو حمیدی با آنکه مدرک خیاطی ندارد و یا بطور مسلکی این حرفه را فرا نگرفته است؛ امأ با سعی و تلاش توانسته یک مرکز صنایع دستی برای زنان ایجاد کند که اکنون به هدف تشویق آنان، دست به برگزاری این نمایشگاه، زده است. «از زنان کشورم میخواهم که هیچ وقت خود را محدود نسازند، از تمام توانایهای خود برای کسب درآمد حلال و هنر استفاده کنند. باید همه دست به دست هم بدهیم تا با انگیزه و تلاش، سنتهای دیرینه خود را زنده سازیم، زمانیکه انگیزهی تلاشکردن در وجود ما باشد؛ خیلی سریع میتوانیم پیشرفت کنیم.»
او از بسته ماندن دروازههای مکتبها و دانشگاهها بروی دختران ابراز نگرانی کرده و میگوید؛ تنها خواست وی و همقطاراناش بازگشایی دوبارهی دروازههای علم و دانش به روی دختران است. بنفشه میافزاید: «خواست قلبی مردان و زنان سرزمینم این است که دختران بتوانند علم و دانش را فرا گیرند. علم و هنر خود را کنار هم رونق دهند. علم و هنر تکمیل کنندهی هم دیگر است. هر دو در کنار هم انسان را به شگوفایی میرساند. اکنون بهخاطر کمبود افراد آموزش دیده، کشور ما به یکی از کشورهای فقیر تبدیل شدهاست. نگذاریم از استعداد و علم ما کشورهای دیگر استفاده کنند، اگر محدودیتها از سر راه برداشته شوند همهی ما باهم باعث ترقی کشور خود میشویم.»
ضیا گل اکبری، یکی از غرفهداران در نمایشگاه گفت؛ از زمانی محرومیت از آموزش، مصروف کار خامکدوزی شده است.
ضیا گل به خبرگزاری بانوان افغانستان میگوید:” زمانیکه طالبان وارد افعانستان شدند و دختران را از رفتن به مکتب محروم کردند؛ صنف یازدهم مکتب بودم که مانند هزاران دختر افغانستانی از آموختن علم و دانش محروم شدم. ممنوعیتهای که بالای دختران وضع گردید باعث شد که به هنر خامکدوزی روی بیاورم و اکنون خوشحال استم که توانستیم اولین نمایشگاه نماد دیرین را برگزار کنیم.»
تاثیر بستهماندن مکاتب و دانشگاهها
ضیا گل اکبری، دلیل عقبماندن افغانستان نسبت به دیگر کشورهای جهان را عدم دسترسی به علم و دانش میداند. او از زنان افغانستانی میخواهد که در برابر ممنوعیتها مبارزه کنند و متوقف نشوند. «اینکه کشور ما در جهان نسبت به اکثریت کشورها عقبمانده است؛ دلیلاش نبود علم و دانش کافی و عدم زمینهی کسب آن است. باید به زنان اجازهی آموزش داده شود. تا زنان افغانستانی، مانند زنان سایر کشورها آسایش و آرامش را تجربه کنند.»
او، از دختران میخواهد که با بسته شدن دروازههای مکتبها امید خود را از دست ندهند و با زحمت و تلاش به هنرهای مانند حکاکی، نقاشی، خامکدوزی و گرافیک روی بیاورند تا به جهان ثابت کنند که زنان افغانستانی هم میتوانند خود را به قلعههای موفقیت برسانند و هنر خود را انکشاف دهند.
شهناز عطایی-]نام مستعار[، یکی از فروشندگان نمایشگاه نماد دیرین میگوید که همهی لباسهای که در این نمایشگاه به نمايش گذاشته؛ با طراحیهای مختلفی مانند خامکدوزی (سوزن دوزی)، آئینهکاری و شیشهدوزی دیزاین شده که مورد استقبال گرم مردم قرار گرفتهاست.
او گفت”بیشتر سفارشهای ما خارجی است و چنین نمایشگاهها باعث میشود که تمام جهان با فرهنگ و انواع مختلف دستآوردهای زنان افغانستانی آشنا شوند.”
شهناز،همچنان از نهادهای بینالمللی خواهان حمایت از زنان متشبث و فراهمکردن زمینهی کار در بازارهای جهانی است.
فقر و نبود بازار به دلیل محدودیتها
نبود بازار، فقر اقتصادی و عدم حمایت حکومت از زنان و دختران تجارتپیشه باعث شده تا صنایعدستی آنان کمتر به فروش برسد. مردم هرات بخاطر وضعیت اقتصادی ضعیف توان خرید صنایعدستی زنان را ندارند.
مریم اکرمی-]نام مستعار [۳۱ ساله، مادر پنج دختر جوان که مدت ۱۴ سال میشود مصروف هنر گلدوزیست؛ تنها نانآور یک خانوادهی هشت نفری است. او از زمان وضع محدودیتهای کاری بر زنان از سوی طالبان، با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکند.
مریم، با ابراز نگرانی از محدودیتهای سدراه زنان میگوید که زنان در شرایط فعلی نمیتوانند کارهای بیرونی انجام دهند؛ ازین روی با مشکلاتی مانند فقر و تنگدستی، بیماریهای روحی و خشونتهای خانوادگی روبرو هستند.
او میافزاید:”اگر زن کار نکند تنها با مرد نمیشود مصارف یک خانوادهی هشت یا ده نفری را تأمین کرد. زنان توانایی هرگونه کار و هنر را دارند؛ آنچه امروزه دست و پای زنان و دختران را بسته کردهاست؛ ترس از بیرونشدن بخاطر وضع محدودیتها از سوی طالبان میباشد. ولی اگر چنین نمایشگاهها حمایت شود؛ هر زن میتواند چندین دختر بازمانده از تحصیل را زیر مجموعهی کار خود بگیرد و با آموزش دادن هنرهایی مانند خامکدوزی آنان را از خانهنشین شدن نجات دهد.”
همچنان اکرمی از جامعهی جهانی و نهادهای حقوق بشری خواهان حمایت زنان و دختران افغانستانی و برطرف کردن ممانعتهای تحمیلشده بر زنان از سوی طالبان است.
“محدودیت بس است همهچیز به زینهی آخر رسیدهاست. ما رسانهی شما را دعوت کردیم و لباسهای زنان را به نمايش گذاشتیم که صدای ما به گوش حقوق بشر برسد؛ تا زنان رنج دیدهی سرزمینما از حالت روحی و روانی که دارند بیرون بیایند. زنان نباید محدود باشند حداقل زمینه کار فراهم شود تا زنان رشد و فعالیت کنند. بخاطر برطرف شدن این مشکلات زنان، ما از جامعهی جهانی میخواهیم که مانع این جنایات علیه زنان شوند.”
زنده ساختن فرهنگ دیرینه
بازدیدکنندگان، این نمایشگاه (نماد دیرین) را به دلیل زندهساختن و ترویج دوبارهٔی هنر خامکدوزی که سالهاست مورد استفادهی مردم هرات قرار نگرفتهاست متفاوت میدانند و از برگزاری آن استقبال میکنند.
یونیتا بارکزی، سمستر دوم دانشکدهی شرعیات دانشگاه هرات که اکنون از تحصیل محروم است بخاطر تشویق زنان متشبث آمده تا از صنایعدستی مانند خامکدوزی، آئینهکاری و شماره دوزی بازدید کند. او میگوید که زنان نیز مانند مردان حق کار، تحصیل و آموزش دارند. “نان، کار و آزدای حق همهی ما است. امروز نهایت خوشحال استم که زنان را در راس این نمایشگاه میبینم و هنر خامکدوزی که میشه گفت فرهنگ دیرینه و میراث مادران ما است را زنده ساختند. امیدوارم که همهی ما روزی شاهد حضور پر رنگ زنان در گوشه و کنار کشور باشیم.”
“گلنگار و شالنغمه” نوع پارچههای میباشند که سالهاست مورد استفادهی مردم هرات قرار نگرفته است؛ ولی اکنون با تلاش و زحمت زنان متشبث هراتی در کشورهایی مانند ایران و سوئد مورد استفادهی زنان قرار میگیرد.
شبانه رنجبر-]نام مستعار [،یکی از دکانداران لباسهای زنانه در هرات میگوید که دو نوع تکه (پارچه) را طراحی کردهاست که سالهاست در هرات از بین رفته و هیچ کس نپوشیده؛ ولی اکنون مورد پسند زنان و دختران در داخل و خارج از کشور قرار گرفته است.
شبانه گفت:”یک تکه که ۳۰ سال پیش زنان در افغانستان میپوشیدند را طراحی کردم و با قیمت هنگفتی فروختم، خوشبختانه زنان زیادی از آن بازدید کردند. همچنان گلنگار و شال نغمه نیز جز پارچههایی میباشند که سالهاست مورد استفاده قرار نگرفته ولی ما با طراحی دوبارهی آن، امروز از کشورهای جهان سفارش داریم.”
این نمایشگاه دو روزۀ زنان تجارتپیشۀ هرات در حالی برگزار میشود که پس از ممنوعیتها و محدودیتهای حکومت طالبان بر حضور زنان در عرصههای مختلف، برخی شرکتهای تولیدی زنان تجارتپیشه متوقف و کارگران آنها خانهنشین شدند.
