حمید: صد افغانی دارم، کتاب می‌خرم

حمید تنها ۱۰۰ افغانی دارد. او دوست دارد این سرمایه‌اش را هزینه‌ی یک کتاب داستان کند. او خریدن کتاب داستان و خواندن آن را بر دو سه بار کشتی‌سواری در «شهربازی» ترجیح می‌دهد.
حمید سیزده‌ساله و صنف هفتم مکتب است. او که به گفته‌ی خودش یکی از مشتریان دایمی انتشارات و فروشگاه کودکانه است، این بار آمده است تا کتاب داستان دیگری بخرد. او پیش ‌از این کتاب‌های «افسانه‌ی مردم دنیا» و «سفید برفی» را از فروشگاه کتاب خریده است.
حمید دنبال کتابی می‌گردد که ۱۰۰ افغانی یا کمتر از آن قیمت داشته باشد. او می‌گوید فقط ۱۰۰ افغانی دارد و با آن هر کتابی را که بتواند، می‌خرد.
در بین حوادثی که روزانه در افغانستان اتفاق می‌افتد، شاید کمتر کسی به این بیندیشد که کودکان از سنین پایین به مطالعه و بازی‌های فکری که باعث رشد خلاقیت در آنان می‌شود، نیاز دارند. تا چهار سال پیش، هنگامی که خانواده‌ها می‌خواستند کودکان‌شان به ‌جای لولیدن در کوچه، مصروف بازی‌های فکری باشند، بازار مشخصی را سراغ نداشتند که کتاب و لوازم بازی کودکانه تهیه کنند.
چهار سال پیش با ابتکار یک زوج جوان «فروشگاه کودکانه» در کابل شروع به فعالیت کرد و اکنون به تنها انتشارات کودک در سراسر کشور بدل شده است. این انتشارات در عرصه‌ی تهیه‌ی کتاب و لوازم بازی برای کودکان کار می‌کند. در اوایل تمام موادی که این انتشارات به مشتریانش عرضه می‌کرد، وارداتی بود اما اکنون همه‌ی کتاب‌ها را به کمک معلمان کشور تهیه و نشر می‌کند.
رضا خاوری، مدیر مسؤول انتشارات کودکانه با دیدن یک تیاتر کودک به فعالیت در عرصه‌‌ی کودکان علاقه‌مند شد. او سه سال است که به گونه‌ی پیوسته در بخش تیاتر کودک فعالیت می‌کند. حتا در این خصوص یک سازمان غیردولتی را در وزارت اطلاعات و فرهنگ ثبت کرده و در جشنواره‌های بیرون از کشور اشتراک می‌کند. آقای خاوری وقتی دید که شرایط مالی طوری است که باید در کنار کار برای کودکان، یک منبع درآمد مشخص نیز داشته باشد، تصمیم گرفت انتشارات کودکانه را تأسیس کند. او این تصمیم را با همسرش در میان گذاشت.
فاطمه مهدوی، مسؤول تولید انتشارات کودکانه که پیش از آن در همکاری با مؤسسه‌ی صبح امید در بخش کودکان کار کرده بود، از پیشنهاد شوهرش استقبال کرد. اینگونه بود که این زوج جوان با سرمایه‌ای اندک شروع به کار کردند.
در ابتدا آن‌چه که انتشارات کودکانه برای خانواده‌ها و کودکان‌شان عرضه می‌کرد، کتاب قصه و لوازم بازی بود، اینک کتاب‌های کمک ‌آموزشی برای دوره‌ی کودکستان و ابتدایی مکتب را به کمک معلمان مکاتب تهیه، چاپ و نشر می‌کند.
محصولات انتشارات کودکانه به ‌صورت کلی شامل دو بخش کتاب و لوازم بازی است. لوازم بازی‌های فکری این انتشارات بیش‌تر از چین و ایران وارد می‌شود و اما کتاب‌ها با کمک گرفتن از محصولات ایرانی به دلیل اشتراک زبانی، با اصطلاحات خاص افغانستانی به کمک معلمان داخلی و به راهنمایی وزارت معارف کشور تولید می‌شود. داستان و شعرهای گنجانیده شده در کتاب‌ها را قصه‌ها و شعرهای بومی کشور تشکیل می‌دهند. خانم مهدوی می‌گوید همه‌ی تلاش‌شان در بخش گنجانیدن داستان و شعر در کتاب‌ها بر این است که این کتاب‌ها بتوانند با مخاطبان از ولایت‌های مختلف کشور ارتباط برقرار کنند و اشتراک فرهنگی بین اقوام در داخل کشور تقویت شود.
اگر کودکان هم‌زمان با یافتن درک از تصویر، با کتاب آشنا شوند، به ‌مرور زمان به فردی خلاق بدل خواهند شد، اما چالش اصلی در افغانستان یافتن کتابی است که به‌ صورت تخصصی در مورد کودکان باشد.
بسی‌گل شریفی، شاعر و مادری است که فرزندی سه‌ ساله دارد. او نخستین بار به گونه‌ی اتفاقی به انتشارات کودکانه آمد. بسی‌گل پیش از یافتن انتشارات کودکانه مدت‌ها سرگردان یافتن کتاب و لوازم بازی برای پسرش بود. خانم شریفی در انتشارات کودکانه متوجه شد که در کنار لوازم بازی، کتاب قصه و شعر هم پیدا می‌شود. کتاب‌هایی که با تصاویر جذاب تزیین شده‌اند و می‌تواند برای کودکانی که سنی بلندتر از شش ماه دارند، مناسب باشد.
اگر بپذیریم که فرهنگ یکی از ضروریات جدی جوامع است، متوجه می‌شویم که مرسوم‌ترین راه انتقال فرهنگ و مفاهیم آن از طریق کتاب، تصاویر، شعر و قصه بوده است. اگر بخواهیم کودکان ما با فرهنگ مطالعه آشنا شوند و به لحاظ ذهنی رشد کنند، بدون شک یکی از گزینه‌های جدی در کنار اسباب‌بازی‌های متنوع، کتاب است.
در افغانستان که انتشارات‌ها با بحران روبه‌رو اند و فرهنگ کتاب‌خوانی رشد چندانی نداشته است، وقتی‌ که به کتاب کودک می‌رسیم، متوجه می‌شویم که با یک خلای جدی مواجهیم و با همه‌ی اهمیتی که آینده‌ی کودکان دارد، به آن توجهی نمی‌شود. در نتیجه کودکان طوری بار می‌آیند که خواندن کتاب و مطالعه برای‌شان اهمیتی ندارد.
از کتاب که بگذریم، لوازم بازی‌های فکری کودکانه یکی از ضرورت‌های جدی در رشد فرهنگی جوامع است، اما در افغانستان معمول‌ترین اسباب‌بازی برای کودکان دختر عروسک و برای کودکان پسر تفنگچه است. بازیچه‌های که اغلب بعد خشن ذهن کودک را تقویت می‌کند.
وقتی به فروشگاه‌ها مراجعه می‌کنیم و سراغ اسباب‌بازی کودکان را می‌گیریم، اولین چیزی که از سوی فروشنده پیشکش می‌شود، تفنگ، تانک، توپ و موتر است. هیچ‌کس متوجه نیست که برای کودکان یک کشور جنگ‌زده که سال‌های زیادی انواع خشونت را تجربه کرده ‌است، تفنگ نمی‌تواند وسیله‌ی بازی مناسب باشد.
به گفته‌ی خانم شریفی، بازی‌های فکری مناسب کمک می‌کند خلاقیت در کودکان رشد کند اما بازی‌های خشن برعکس مانع فکرکردن کودکان به چیزهای جدید می‌شود.
وقتی خانواده‌ها کودکان‌شان را به کودکستان می‌سپارند، تنها برای این نیست که خودشان به کار و زنده‌گی‌شان برسند، بدون شک دوست دارند کودکان‌شان چیزی بیاموزند که برای‌شان مفید باشد.
معصومه جعفری، مؤسس و مدیرمسؤول کودکستان شاه‌پرک‌ها می‌گوید که بعد از تأسیس کودکستان شاه‌پرک‌ها، اغلب خانواده‌ها برای خریدن کتاب آدرس می‌پرسیدند و دوست داشتند برای کودکان‌-شان کتاب‌های کمک‌درسی و لوازم بازی فکری تهیه کنند، اما آنان هیچ آدرسی نداشتند که خانواده‌ها را رجعت بدهند. تا این‌که انتشارات کودکانه شروع به فعالیت کرد و آنچه انتشارات کودکانه تولید و یا وارد می‌کرد، برای کودکان در هر سنی مناسب بود. این‌گونه خلای بسیار جدی تا حدی پر شد.
با این ‌همه باید گفت که هنوز در سطح کشور، از سوی نهادهای فرهنگی- دولتی، به تولیدات ادبی کودکانه و ادبیات کودک توجهی نشده است.

منبع: هشت صبح