نشست نیویورک؛ تاکید بر محوریت حقوق زنان در تعامل با طالبان
یاسمن رها
همزمان با گذشت پنج سال از حاکمیت طالبان، مقامهای سازمان ملل متحد، نمایندگان کشورهای مختلف و فعالان حقوق بشر در نشستی در حاشیهی هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، با ابراز نگرانی از تشدید محدودیتها در برابر زنان و دختران در افغانستان، بر ضرورت پاسخگویی طالبان، بهرسمیتشناختن «آپارتاید جنسیتی» و مشارکت معنادار زنان در تصمیمگیریهای مربوط به آیندهی این کشور تاکید کردند.
ولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در این نشست گفته که طالبان به وضوح حقوق و تعهدات بینالمللی را نقض میکنند و با صدور بیش از ۲۰۰ فرمان و دستورالعمل، نظامی را نهادینه کردهاند که در آن «سرکوب و سلطه بر زنان» عادی شده است.
آقای ترک، افزوده که دربارهی وضعیت زنان در افغانستان از اصطلاح «آپارتاید جنسیتی» استفاده میکند، زیرا به گفتهی او، باید آن چه واقعاً بر مردم افغانستان میگذرد، بهروشنی بیان شود.
او بیان کرده که دربارهی وضعیت حقوق بشر در افغانستان و تاثیر آن بر زنان و دختران به اندازهی کافی صحبت نشده است و حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و دختران، باید در مرکز تعامل جامعهی جهانی با طالبان قرار گیرد.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت: «نمیتوان تعاملات را فقط به موضوع بازگشت مهاجران یا ارایه کمکها محدود کرد. نمیتوان آنها را فقط دربارهی عادیسازی روابط دانست. حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان، باید کاملا در مرکز این تعاملات قرار داشته باشد.»
آقای ترک، همچنان هشدار داد که نقض حقوق بشر و حقوق زنان در افغانستان میتواند سابقهای برای کشورهای دیگر ایجاد کند تا آنان نیز تلاش کنند نظامهای مشابهی از آپارتاید جنسیتی را اجرا کنند. او تاکید کرده که حمایت از برابری جنسیتی نباید تنها در حد سخن باقی بماند، بلکه باید در عمل نیز دنبال شود.
همچنان هلن مکانتی، وزیر امور خارجه و تجارت ایرلند، نیز در سخنرانی خود در این نشست گفته که «صرف خشمگینشدن» از فرمانهای طالبان در برابر زنان کافی نیست و باید در برابر این وضعیت اقدامات عملی انجام شود.
مکانتی گفته است: «ما از دیدن هر فرمان جدیدی که صادر میشود و هر حقی که از زنان گرفته میشود، واقعا وحشتزده و خشمگین میشویم، اما صرفا وحشتزده و خشمگینبودن کافی نیست.»
او افزوده که همه کسانی که خارج از افغانستان هستند، باید به این وضعیت با اقدامهای عملی پاسخ دهند و حکومت طالبان نباید به هیچ شکلی بهرسمیت شناخته یا عادیسازی شود.
وزیر امور خارجهی ایرلند، ابراز امیدواری کرده که پس از این نشست و نشستهای دیگری که دربارهی وضعیت زنان در افغانستان در حاشیهی هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار میشود، جامعهی جهانی از مرحله بحث و تشخیص مشکل فراتر برود و به اقدامهای عملی برسد.
میترا مهران، فعال حقوق بشر و حقوق زنان، نیز از کشورهای جهان خواسته که از بهرسمیتشناختن «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان و جرمانگاری آن در قوانین بینالمللی حمایت کنند.
خانم مهران گفته تاکنون ۱۴ کشور از بهرسمیتشناختن آپارتاید جنسیتی بهعنوان «جنایت علیه بشریت» در قوانین بینالمللی حمایت کردهاند و از سایر کشورها نیز خواست به این روند بپیوندند.
او همچنان بر بهرسمیتشناختن «عاملیت سیاسی زنان افغانستان» تاکید کرده و گفته که فرایندهای سیاسی بدون حضور زنان در شکلدهی به آنها، محکوم به شکست است.
مهران گفته است: «اگر وارد هرگونه فرایند سیاسی شویم، بدون این که آپارتاید جنسیتی را به رسمیت بشناسیم، در واقع مشکل اصلی را حل نمیکنیم؛ بلکه فقط با علایم و پیامدهای آن برخورد میکنیم.»
او از نبود شفافیت در رویکرد جامعهی جهانی در برابر افغانستان در پنج سال گذشته نیز انتقاد کرده و گفته که این وضعیت باعث «بیاعتمادی، ناراحتی و ناامیدی» زنان در افغانستان شده است.
این فعال حقوق زنان گفته که زنان و اعضای جامعهی مدنی افغانستان، از جمله از روند دوحه که برای ایجاد نقشه راه افغانستان و ادغام دوبارهی این کشور در جامعهی بینالمللی تلاش میکند، کنار گذاشته شدهاند.
خانم مهران، همچنان دربارهی فعالیت دفترهای سازمان ملل متحد در افغانستان ابراز نگرانی کرده و گفته در حالی که زنان از ورود به این دفترها منع شدهاند، این پرسش مطرح است که آیا دفترهای سازمان ملل متحد در افغانستان به منشور این سازمان و اصول ماموریت خود پایبند هستند یا خیر؟
او گفته که بسیاری از فرایندهای مرتبط با افغانستان به این دلیل موفق نبودهاند که مطالبات زنان را منعکس نکرده و با واقعیتهای داخل افغانستان مطابقت نداشتهاند.
مهران تاکید کرده است: «ما میدانیم چه چیزی برای ما کارآمد است. پاسخ ساده و روشن این است که باید به زنان در افغانستان گوش دهید.»
همچنان ملاله یوسفزی، برندهی جایزهی صلح نوبل و فعال حقوق بشر، نیز گفته که پنج سال زمان کافی بوده است تا طالبان شناخته شوند و جهان بداند که این گروه چه سیاستهایی را در برابر زنان و دختران دنبال میکند.
او گفته که آن چه در افغانستان رخ میدهد فراتر از «تبعیض جنسیتی یا آزار زنان به دلیل جنسیتشان» است و یک شکل نهادینهشده از سلطه بر زنان و دختران است.
این فعال حقوقبشر افزوده آن چه در افغانستان رخ میدهد باید «آپارتاید جنسیتی» نامیده شود؛ زیرا به گفتهی او، این وضعیت یک نظام سرکوب سیستماتیک در برابر زنان و دختران است.
یوسفزی گفته که زنان در افغانستان از مشارکت سیاسی، ورزش، فعالیت در عرصه هنر و حتا حضور در برخی فضاهای عمومی محروم شدهاند و محدودیتها بخشهای مختلف زندگی آنان را تحت تاثیر قرار داده است.
او از بیتوجهی جامعهی جهانی به زنان در افغانستان انتقاد کرده و گفته که زنان این کشور میخواهند در همان اتاقهایی حضور داشته باشند که دربارهی آنان و آیندهی کشورشان تصمیم گرفته میشود؛ اتاقهایی که رهبران جهان در آن با طالبان دیدار و دربارهی آیندهی افغانستان گفتوگو میکنند.
یوسفزی همچنان بر مخالفت با عادیسازی روابط و مشروعیتبخشی به طالبان تاکید کرده و گفته که زنان در افغانستان باید در تصمیمگیریهایی که دربارهی آیندهی آنان انجام میشود، حضور داشته باشند.
او خطاب به رهبران جهان گفته است: «از شما میخواهم بیشتر به زنان اعتماد کنید، نه به طالبان.»
ملاله یوسفزی همچنان گفته که زنان افغانستان نباید تنها شاهد اعلام حمایت رهبران جهان از برابری جنسیتی باشند، بلکه این حمایت باید در سیاستها و اقدامهای آنان نیز بازتاب پیدا کند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت در افغانستان، محدودیتهای گستردهای بر آموزش، کار، رفتوآمد و حضور زنان و دختران در جامعه وضع کردهاند. نهادهای سازمان ملل متحد و کارشناسان حقوقبشر نیز بارها دربارهی پیامدهای این سیاستها هشدار دادهاند و آن را مصداق «آپارتاید جنسیتی» میخوانند.
