میان سکوت و سرکوب؛ هشتم مارچ برای زنان در افغانستان چه معنایی دارد؟
آینور سعیدپور
در آستانهی هشتم مارچ، روز جهانی زن، شماری از فعالان حقوق بشر، فعالان حقوق زن و زنان معترض بار دیگر خواستار بهرسمیتشناسی «آپارتاید جنسیتی»، ایجاد فشارهای حداکثری بر طالبان، قطع تعامل با این گروه و رویدستگیری اقدامهای عملی برای تأمین حقوق زنان و دختران در افغانستان شدهاند. آنان همچنان از ادامهی پیامدهای محدودیتهای وضعشده بر زنان و دختران هشدار داده و میگویند که این وضعیت نه تنها آیندهی یک کشور، بلکه منطقه و جهان را نیز متأثر میکند.
زنان و دختران افغانستان برای پنجمین سال زیر حاکمیت طالبان به استقبال هشتم مارچ میروند؛ روزی که در سراسر جهان بر دسترسی برابر زنان به حقوق ابتدایی تأکید میشود. با این حال، زنان افغانستانی در حالی این روز را گرامی میدارند که از بسیاری از حقوق اساسیشان محروم شدهاند؛ وضعیتی که از سوی شماری از کارشناسان ملل متحد به عنوان «آپارتاید جنسیتی» توصیف شده است.
با نزدیکشدن هشتم مارچ، شماری از جنبشهای اعتراضی در ولایتهای مختلف افغانستان و نیز در برخی کشورهای همسایه بار دیگر صدای خود را بلند کرده و در برابر سیاستهای محدودکنندهی طالبان که به گونهی روزافزون در حال تشدید است، اعتراض کردهاند.
مرغلی فقیرزی، یکی از فعالان حقوق زن، میگوید که هشتم مارچ نماد مبارزهی تاریخی و یادآور مسئولیت مشترک برای پاسداری از حرمت، برابری و جایگاه واقعی زنان در سراسر جهان است. او میافزاید که زنان افغانستانی در حالی به آستانهی این روز جهانی میرسند که از بسیاری از حقوقشان محروم اند و جهان نیز در این مدت سکوت کرده و اقدام عملی جدی انجام نداده است.
فقیرزی با اشاره به فرمانهایی که در نزدیک به پنج سال گذشته از سوی طالبان علیه زنان و دختران صادر و اجرا شده، میافزاید که این گروه یک نظام «آپارتاید جنسیتی» را بر افغانستان حاکم کرده است. او از پیامدهای این وضعیت هشدار داده و میگوید که این وضعیت تهدیدی جدی برای نظم حقوقی در سراسر جهان به شمار میرود؛ وضعیتی که میتواند خشونت و نقض حقوق زنان را در سطح جهانی عادیسازی کند، به گونهای که عاملان آن نیز با پیامد جدی روبهرو نشوند.
او میافزاید: «آپارتاید جنسیتی نه تنها که فاجعهای برای افغانستان است، بلکه تهدیدی جدی برای نظم حقوقی و اخلاقی جهان است. تبعیض ساختاری، مشروعیتبخشی به یک الگوی خطرناک است. نقض سیستماتیک حقوق زنان اگر بدون پاسخ قاطع بماند، به یک سابقهی خطرناک در حقوق بینالملل تبدیل خواهد شد.»
فقیرزی با اشاره به وضعیت زنان در حاکمیت طالبان، خطاب به جامعهی جهانی میگوید که اکنون زمان آن رسیده است که جهان آپارتاید جنسیتی را به رسمیت بشناسد و عاملان آن را پاسخگو کند. او تأکید میکند که جامعهی جهانی باید اقدامهای عملی و جدی در پیوند به وضعیت زنان افغانستان روی دست گیرد.
در همین حال، طاهره ناصری، دیگر فعال حقوق زن، میگوید در حالی که بسیاری از کشورها در هشتم مارچ از دستآوردهای زنان در عرصهی برابری جنسیتی تجلیل میکنند، زنان و دختران افغانستانی به گونهی هدفمند از بسیاری از حقوقشان محروم شدهاند. او میافزاید که در حالی که در جهان سیاستها و برنامههایی برای تقویت برابری جنسیتی و بهبود وضعیت زنان اجرا میشود، طالبان هر روز فرمانهایی صادر میکنند که زنان را از اجتماع حذف کرده و به حاشیه میرانند.
ناصری از نهادهای حقوق بشری، فعالان مدنی و اجتماعی میخواهد که امسال در هشتم مارچ صدای زنان و دخترانی باشند که در حاکمیت طالبان به سکوت وادار شدهاند و صدای دادخواهی و حقخواهیشان سرکوب میشود. «در این روز از زنان جهان تقاضا میکنیم که در کنار زنان و دختران افغانستانی ایستاده شوند و صدای ما را تقویت کنند.»
او از سازمان ملل متحد نیز، میخواهد که در هشتم مارچ امسال وضعیت زنان و دختران در حاکمیت طالبان را به عنوان «جنایت علیه بشریت» و آپارتاید جنسیتی به رسمیت بشناسد. ناصری میافزاید که در هشتم مارچ امسال، جهان، نهادهای حقوق بشری و سازمان ملل باید حمایت معنادارشان را از زنان افغانستان اعلام کنند و تنها به صدور اعلامیه و بیانیه بسنده نکنند.
طاهره ناصری میگوید: «در وضعیتی که زنان به عنوان جنس دوم از بسیاری از حقوقشان محروم شده و هر روز به خاطر جنسیتشان سرکوب میشوند، جامعهی جهانی باید صدای زنان افغانستانی را بشنود؛ بهویژه زنانی که هر روز با وجود شکنجه، سرکوب و زندانیشدن ایستادگی کرده و حقوقشان را مطالبه میکنند و علیه ظلم و استبداد طالبان صدایشان را خاموش نکردهاند.»
یکی دیگر از فعالان حقوق زن میگوید که زنان در حاکمیت طالبان با سرکوب و محرومیتهای جدی روبهرو استند و از بسیاری از حقوقی که معیارهای اساسی برای برابری جنسیتی به شمار میروند، محروم شدهاند. به گفتهی او، آموزش که از ابتداییترین حقوق هر شهروند بدون در نظرداشت جنسیت است، برای دختران افغانستان نزدیک به پنج سال است که ممنوع شده است.
او در بخشی از ویدیوی اعتراضی خود به مناسبت هشتم مارچ میگوید: «دختران از تحصیل، کار و حضور در جامعه محروم شدهاند. صدای آنان در سیاست و تصمیمگیری نیز نادیده گرفته شده است. هشتم مارچ برای زنان افغانستانی روز گل و تبریکی نیست؛ بلکه روز یادآوری است؛ یادآوری این که آزادی امتیاز نیست، حق است. یادآوری این که آموزش جرم نیست، آینده است و یادآوری این که زن سایه نیست، انسان کامل است.»
این فعال حقوق زن، تأکید میکند که هشتم مارچ برای جامعهی جهانی و فعالان حقوق بشر فرصتی است تا صدای زنانی را بشنوند که یکی از شدیدترین اشکال نقض حقوق بشر را در جهان معاصر تجربه میکنند. او میافزاید که جهان و نهادهای حقوق بشری باید از این فرصت استفاده کرده و برای بهبود وضعیت زنان در افغانستان اقدامهای عملی انجام دهند.
همزمان با نزدیکشدن هشتم مارچ، شماری از جنبشهای اعتراضی در برخی ولایتهای افغانستان، در حالی که برگزاری هر نوع تجمع اعتراضی ممنوع است، گردهماییهایی برگزار کردهاند. شماری از دختران عضو «جنبش زنان به سوی آزادی» نیز در پیامهای جداگانه با بازتاب وضعیت کنونیشان در حاکمیت طالبان خواستار پشتیبانی از زنان و دختران افغانستان شدهاند.
یکی از دختران عضو این جنبش در پیامی به مناسبت هشتم مارچ میگوید که با وجود تهدید و سرکوب، همچنان به فعالیتهای دادخواهانهی خود ادامه میدهد. «ما امروز از جهان چیزی نمیخواهیم؛ ما حق خودمان را مطالبه میکنیم: حق آموزش، آزادی و کار. صدای زنان سالها سرکوب شده، اما خاموش نمیشود. هر زن یک روشنایی است و هیچ قدرتی نمیتواند همهی روشناییها را خاموش کند. روز زن یعنی زندهماندن امید.»
یکی دیگر از دختران عضو «جنبش زنان به سوی آزادی» نیز میگوید که در شرایط کنونی دلیلی برای تجلیل از هشتم مارچ وجود ندارد، زیرا زنان هر روز قربانی خشونت و فرمانهای سیستماتیک طالبان میشوند. «چگونه تجلیل کنیم وقتی هر روز زنان قربانی خشونت میشوند؟ امروز روز یادآوری این حقیقت تلخ است که امنیت زن هنوز هم یک آرزو است. ما سکوت نمیکنیم؛ ما زندگی بدون ترس و هراس میخواهیم.»
در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان این روز با تأکید بر دستآوردهای زنان و پیشرفت در برابری جنسیتی گرامی داشته میشود، زنان در افغانستان هنوز برای ابتداییترین حقوق انسانی خود مبارزه میکنند. محدودیتهای گسترده بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان، زندگی میلیونها زن و دختر را تحت تأثیر قرار داده و آیندهی آنان را با ابهام روبهرو کرده است.
