اعتراض به اختیاریشدن نصب عکس در شناسنامه؛ «زن هویت دارد»
آینور سعیدپور
در حالی که محدودیتهای طالبان، عرصههای اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و سیاسی را برای زنان و دختران در تنگنا قرار داده، اکنون تصمیم تازهی هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه مبنی بر اختیاریشدن عکس زنان در شناسنامهها، سبب موج تازهی از نگرانیها در میان زنان و دختران شده است. آنان بر این باور اند که چنین تصمیمی، زمینهی محدودیتهای بیشتر و سلطهی مردان خانواده بر زنان و دختران را فراهم میکنند.
زنان و دختران، بر این باور اند که آنان دارای هویت هستند و حذف عکسهای شان نباید به عنوان یک شهروند و انسان هویتزدایی شوند. برخی از آنان تاکید دارند که اختیاریشدن نصف عکس زنان در سندهای رسمی زمینه را برای مرحلهی تازهی مبنی بر حذف کامل عکس از شناسنامهها و دیگر سندهای رسمی فراهم میکند.
شبنم میرزاد، زن معترض و عضو «شبکهی مشارکت سیاسی زنان افغانستان»، بر این باور است که تصمیم تازهی طالبان، تلاشی برای «محو کامل» نیمی از جمعیت افغانستان از تمامی ساختارهای رسمی است. او تاکید دارد که چنین تصمیمی برای شان قابلپذیرش نیست.
خانم میرزاد، میافزاید که زنان و دختران در افغانستان برای حفظ هویت شان و دستیابی به برابری جنسیتی همچنان به مقاومت و اعتراضهای شان ادامه میدهند. «حذف عکس ما از تذکره، تلاشی برای محو هویت ماست؛ اما صدای مقاومت زنان افغانستانی خاموش شدنی نیست.»
هانیه، باشندهی کابل، میگوید که چهرهی هر فردی نشانی از هویت و شخصیتش است. او تاکید دارد که در سندهای رسمی باید عکسهای شان نصب شوند و طالبان نباید این حق را از آنان سلب کنند. هانیه میافزاید که هیچ مشکلی در نصبکردن عکسش در سندهای رسمی ندارد و هیچ فرمانی نباید این حق را از وی بگیرد. «چهرهی ما نشانگر هویت ماست. فقط از آن استفاده کنیم. با استفاده از آن حق مالکیت، ارث و دیگر حقوق خود را حفاظت کنیم.»
این دختر جوان، در بخشی از سخنانش میافزاید که نصبشدن عکس در سندهای رسمی از جعل و سوءاستفاده نیز جلوگیری میکند. هانیه بر این باور است که باید درج عکس نه تنها در شناسنامه، بل در همهی سندهای رسمی اجباری باشد.
هانیه با ابراز نگرانی، میافزاید که بیشتر زنان و دختران به ویژه در روستاها و منطقههای دوردست سواد ندارند و این اقدام طالبان، زمینهی محو زنان در بسیاری از بخشهای افغانستان را فراهم میکند.
مریم مصطفوی، فعال حقوق زنان نیز اختیاریشدن عکس زنان در شناسنامهها را تلاشی برای محو هویت زنان عنوان میکند. او میافزاید که چنین عملکردی و سیاستی نشان میدهد که طالبان به هیج صورت نمیخواهد که زنان و دختران در اجتماع حضور داشته باشند.
مصطفوی با انتقاد از این فرمان طالبان، میگوید: «تلاش طالبان برای محو هویت زنان فقط ثابت میکند که قدرت زنان تهدیدی برای آنان است.»
فاطمه مدثر، عضو شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان، بر این باور است که تصمیم طالبان مبنی بر اختیاریشن عکس در شناسنامه، نه تنها نادیدهگرفتن شخصیت و جایگاه زنان است، بلکه «توهینی آشکار» به کرامت انسانی به شمار میرود.
مدثر، در بخش از سخنانش، میافزاید که شناسنامه سند هویت هر انسان است و هیچ فرد یا نهادی حق ندارد که تصویر زنان را از آن حذف کند یا به صورت اختیاری درآورد.
این زن معترض میگوید: «چنین اقدامی نه تنها نادیده گرفتن شخصیت و جایگاه زنان است؛ بلکه توهینی آشکار به کرامت انسانی به شمار میآید. من به عنوان یک دختر افغانستانی و زن افغانستانی با تمام توان آن را محکوم میکنم.»
مریم حیدری، دیگر زن معترض، با اشاره به سیاستهای طالبان و همچنان تصمیم تازهی این گروه تاکید دارد که این گروه میخواهد زنان را از جامعه و اجتماع افغانستان محو کند.
خانم حیدری، با اشاره به فرمانهای طالبان در چهار سال گذشته که بر زنان و دختران صادر و اجرا شده، میگوید: «حذف عکس زنان از تذکره، حذف نامهای دختران و پسران از اشعار شاعران، منع کار و تحصیل و زندگی آزاد، اینها راه حل نیستند. زنان افغانستانی چون شمع تا زمانی که حیات داشته باشند اگر خاموش شوند، میتوانند روشن شوند، شعله، و نور و گرما و زندگی ببخشند.»
مریم، با اشاره به اعتراضهای مدنی زنان و دختران در چهار سال گذشته تاکید دارد که زنان افغانستانی حذفشدنی نیست و هیچ تلاشی در این راستا موفق نخواهد شد.
سینا میرزاد، فعال حقوق زن میگوید در وضعیتی که زنان و دختران در افغانستان از اساسی ترين حقوق انسانیشان مانند حق تحصیل، کار، آزادی و مشارکت اجتماعی محروم شدهاند، این تصمیم بیشتر از هر زمان دیگر آنان را از متن به حاشیه میراند.
خانم میرزاد، تاکید دارد که طالبان با حذف و اختیاریشدن نصب تصویر زنان از شناسنامه گام دیگری را در راستای حذف کامل هویت و موجودیت زنان برداشته است. «این تصمیم نه تنها نقض آشکار حقوق بشروکرامت زنان افغانستان است بلکه آنان را از ابتدایی ترين حقوق قانونی شان نيز محروم میکند. چنین اقدامهای سرکوبگرانهای نشاندهندهی تداوم تبعیض سیستماتیک علیه زنان بوده و جامعه جهانی نباید در برابر آن سکوت اختیار کند.»
سینا، میگوید که جامعهی جهانی در چهار سال گذشته در برابر هر فرمان و سیاستی که این گروه بر زنان و دختران صادر و اجرا کرده، سکوت کرده است. او تاکید دارد که وضعیت کنونی زنان محصول «سکوت سنگین» جهان در برابر وضعیت حقوق بشری افغانستان است.
این واکنشها پس از آن مطرح شد که «دارالافتا»ی با صدور حکمی اجباریشدن عکس در شناسنامهها «غیرشرعی» عنوان کرده و به ادارهی احصاییه و معلومات دستور داد که نصب عکس زنان از این پس اختیاری باشد.
«دارالافتا»ی طالبان، گفته که نصب تصویر در شناسنامهها تنها برای زنان افغانستانی که در خارج از کشور زندگی میکنند اجباری است. بر اساس همین فتوا، زنان و دختران در داخل افغانستان برای درج تصویرشان در شناسنامهها مختار اند.
این نهاد طالبان تأکید کرده است که «نصب عکس بدون ضرورت شرعی مجاز نیست، چه تصویر تمامقد باشد و چه تنها صورت.» بدین ترتیب، حضور تصویری زنان در اسناد رسمی به «اختیار» آنان سپرده شده؛ هرچند فعالان حقوق زن باور دارند که در جامعهای سنتی و مردسالار، این اختیار عملاً در دست مردان خانواده خواهد بود و زنان توان تصمیمگیری مستقل نخواهند داشت.
