مرکز خبرنگاران افغانستان: محدودیت بر رسانهها در سال ۲۰۲۳ به اوج رسیده است
آینور سعیدپور
مرکز خبرنگاران افغانستان میگوید که در سال ۲۰۲۳ میلادی ۱۶۸ مورد نقض حقوق خبرنگاران را در افغانستان ثبت کرده است.
این نهاد، امروز (جمعه، هشتم جدی) گزارش خود را در مورد وضعیت خبرنگاران و رسانههای در افغانستان در سال ۲۰۲۳ منتشر کرد.
بر پایه این گزارش، رسانهها و خبرنگاران در سال 2023 در افغانستان، به لحاظ سطح آزادی و برخورداری از حقوق بنیادی و قانونیشان با محدودیتهای شدیدی مواجه بودند و حقوقشان به شکل گستردهای نقض شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که مبنای این محدودیتها و نقض حقوق گسترده حقوق خبرنگاران و رسانهها، دستکم 14 دستورالعمل رسانهای بوده است که شماری از آنها در سال 2023 صادر شده است.
این نهاد همچنان افزوده است که این دستورالعملها طیف وسیعی از امور مرتبط با رسانهها را در برمیگیرد که شامل ممنوع شدن کار زنان در رادیو تلویزیون ملی، ممنوع شدن پوشش خبری تظاهرات و اعتراضهای مدنی، وضع محدودیت بر چگونگی تهیه و نشر خبر و گزارش و تولید محتوا، الزام به نام بردن از طالبان به عنوان حکومت افغانستان، ممنوع شدن نشر موسیقی، الزام زنان خبرنگار به پوشاندن صورت و منع حضور زنان در نمایشنامهها و برنامههای سرگرمی رسانهای، تفکیک جایگاه حضور زنان و مردان در رسانهها و ممنوعیت مصاحبه زنان با مردان و یا مردان با زنان میشود.
بر اساس گزارش این مرکز خودداری رسانهها از مصاحبه با مخالفان و منتقدان طالبان، ممنوع شدن پخش برنامههای رادیو تلویزیونهای بینالمللی در افغانستان، ممنوع شدن نشر اعلانهای تجارتی با محتوای سیاسی، امنیتی و اجتماعی بدون هماهنگی مقامهای مسوول، ممنوع شدن نقد مسوولان حکومت طالبان، ممنوع شدن نشر صدای زنان از رسانهها(هلمند) و ممنوع شدن همکاری با «رسانههای ممنوعه» از دیگر دستورالعملهای صادر شده میباشد که همهی آنها با جدیت از وی طالبان در 12 ماه گذشته اجرا شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که یافتههای این نهاد نشان میدهد که ادارهی استخبارات و وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، به شکل مستقیم و غیرمستقیم روند سرکوب خبرنگاران و رسانهها را در سال ۲۰۲۳ به عهده داشتهاند.
در گزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان آمده است که شمارشگر این نهاد در سال 2023، دستکم 168 رویداد نقض حقوق خبرنگاران را ثبت کرده است که شامل جان باختن یک خبرنگار و زخم برداشتن 19 خبرنگار دیگر، 87 مورد تهدید و 61 مورد بازداشت خبرنگاران میباشد
رسانههایی که در سال 2023 به دستور مقامهای طالبان بسته شدند
در این بخش، مرکز خبرنگاران افغانستان رسانههای را که در یک سال پسین مسدود شدهاند، شمرده است.
این مرکز نگاشته است که در ۳۱ مارچ سال ۲۰۲۳، رادیو بانوان که بیشتر کارمندان آن زنان استند، در فیض آباد مرکز ولایت بدخشان به دستور ریاست اطلاعات و فرهنگ و ریاست امر به معروف و نهی از منکر این ولایت، بسته شد.
ناجیه سروش، مدیر مسوول رادیو صدای بانوان بدخشان گفته که روز 30 مارچ پس از نشر یک سرود دینی عربی همراه با موسیقی از رادیو بانوان، مسوولان محلی دستور توقف فعالیت این رادیو را صادر کردند.
رادیو بانوان 6 اپریل پس از اینکه مدیر مسوول این رسانه تعهدنامه کتبی را مبنی بر نشر نکردن موسیقی امضاء کرد، اجازهی فعالیت بهدست آورد و بازگشایی شد.
23هم جولای، اداره اطلاعات و فرهنگ ولایت هلمند به رسانههای آزاد در این ولایت هشدار داد که تحت هیچ شرایطی نباید صدای زنان را نشر کنند.
منابع محلی گفتند که این دستورالعمل دربرگیرندهی نشر هر نوع برنامه مستقیم و یا غیر مستقیم با صدای زنان میشود.
مسوولان اداره اطلاعات و فرهنگ هلمند، با تاکید به رسانههای محلی گفته که حتا اعلانهای آگاهیدهی عامه که در آن صدای زنان باشد، نباید نشر شوند.
درخشش و تقدیر از خبرنگاران و رسانههای افغانستان در سطح جهانی
بر اساس گزارش مرکز خبرنگاران افغانستان، شماری از بانوان خبرنگار در داخل و خارج از کشور در سال ۲۰۲۳، جایزههای را نیز بهدست آوردهاند.
در 7هم اکتبر، زهرا جویا، مدیر مسوول وبسایت خبری «رخشانه» از افغانستان در کنار چهار خبرنگار از کیوبا، بلاروس، مکزیکو و فلسطین، برندهی جایزهی خبرنگار سال 2023 مجمع جهانی رهبران جوان ( One Young World)شد.
در 15هم نوامبر، بنیاد ملی برای دموکراسی یا (NED) جایزه سال 2023 این نهاد در بخش خبرنگاری را به رسانههای مستقل افغانستان اختصاص داد. بنیاد ملی برای دموکراسی، با قدردانی از فعالیت رسانههای آزاد افغانستان اعلام کرد که با وجود سرکوب رسانهها از سوی طالبان، رسانههای مستقل افغانستان برای آگاه نگهداشتن مردم این کشور، تلاش کردند.
این جایزه را نازیه هاشمیار، خبرنگار تلویزیون آمو « به نمایندگی از رسانههای مستقل افغانستان» در مراسمی که در شهر واشنگتن دیسی برگزار شده بود، دریافت کرد.
همچنان در 19هم دسامبر، نیز نهاد هندی پاپیولشن فرست(Population First)، جایزه«لادلی» ترویج تساوی جنسیتی خود را به مینه حبیب خبرنگار و فتانه بیات مستندساز افغانستانی اعطا کرد.
خانم حبیب موسس وبسایت خبری«رویدادهانیوز» است و سالهاست به عنوان خبرنگار در کابل کار میکند. این دو زن به دلیل محدودیتهای موجود نتوانستند بخاطر دریافت جایزه خود به هند سفر کنند.
مرکز خبرنگاران افغانستان با نگرانی از تداوم نقض حقوق خبرنگاران و رسانهها، از طالبان خواسته است که دستورالعملهای فراقانونی را لغو و زمینهی فعالیت آزاد رسانهها را بر مبنای قانون رسانهها و قانون دسترسی به اطلاعات، فراهم کند.
مرکز خبرنگاران افغانستان با ابراز نگرانی شدید از ادامهی نقض جدی حقوق خبرنگاران و رسانهها، از طالبان خواسته که با لغو دستورالعملهای فرا قانونی رسانهای و اجرای قانون رسانهها و قانون دسترسی به اطلاعات، زمینهی فعالیت رسانههای آزاد را فراهم کند.
طالبان؛ اما همواره محدود کردن آزادی بیان و نقض حقوق خبرنگاران را رد کرده است.
مقامهای مختلف طالبان بارها گفتهاند که رسانهها در افغانستان در مطابق به شریعت اسلامی فعالیت آزاد دارند.
نعیم الحق حقانی، رییس مرکز اطلاعات و رسانههای طالبان در دیدار با مسوولان اتحادیه خبرنگاران افغانستان گفته بود که در چارچوب دین اسلام و شریعت به آزادی بیان متعهد هستیم.
