سایهی فرمانهای طالبان بر بخش صحی؛ زنان متاثرتر از هميشه
آینور سعیدپور
انستیتوت تحقیقاتی موسوم به “پرسش” پژوهشی را در مورد دسترسی زنان به خدمات صحی تحت حاکمیت طالبان انجام داده است.
یافتههای این نهاد تحقیقی نشان میدهد که دستورهای طالبان همراه با هنجارهای محافظهکارانهی اجتماعی، تاثیر شدیدی بر دسترسی زنان به خدمات مراقبتهای صحی، بهویژه در منطقههای روستایی داشته است.
این نهاد گفته است که تغییر ناگهانی قدرت سیاسی، زیرساختهای شکننده مراقبتهای بهداشتی کشور را مختل کرده و منجر به کاهش شدید دسترسی زنان به مراقبتهای پزشکی شده است.
در بخش از گزارش پرسش آمده که تفسیر سختگیرانه طالبان از قوانین اسلامی، که اغلب تحرک و مشارکت زنان در نیروی کار را محدود میکند، به کمبود متخصصان زن در بخش مراقبتهای بهداشتی منجر شده و درخواست کمک پزشکی را برای بسیاری از زنان افغانستانی دشوار میکند.
این نهاد گفته است که تفسیر سختگیرانهی طالبان از قانونهای اسلامی و وضع محدودیت بر زنان، بر دسترسی آنان به مراقبتهای پزشکی تاثیر منفی گذاشته است.
پرسش، با اشاره به فرمان ممنوعیت سفر زنان بدون محرم شرعی(همراه مدر خانواده) نگاشته است که این یکی از عامل بازدارنده برای دسترسی به مراقبتهای صحی است.
در گزارش نهاد پرسش آمده است که در برخی از ولایتها پزشکان مرد اجازه ندارند بیماران زن را درمان کنند.
یک پرستار با ابراز تاسف از این دستور طالبان گفته است: «جلو ما را میگیرند. بله، حتا اگر زنی در حال مرگ باشد، داکتر مرد نمیتواند او را معالجه کند. این مایهی شرمساری است.»
علاوه بر این، یک داکتر توضیح داده است که زنان بهدلیل نداشتن همراه مرد از جراحیهای فوری دور ماندهاند.
نهاد پرسش به نقل از یک پزشک نگاشته است که: «زنی بود که نیاز به جراحی فوری داشت؛ اما بهدلیل نداشتن خویشاوند مرد، بستری نشد. قوانین طالبان به کسی کمک نمیکند. آنان فقط مشکل ایجاد میکنند.»
در گزارش پرسش آمده است که پزشکان زن نیز مجبور به رعایت برخی از دستورالعملهای طالبان هستند، از جمله لباسهای سیاه بلند بپوشند، صورت خود را پنهان کنند. هنگام مراجعه به مرکزهای بهداشتی، یک محرم آنان را همراهی کند. این محدودیت برای بسیاری از زنان، بهویژه زنان بیوه و مجردی که ممکن است به محرم دسترسی نداشته باشند، چالشبرانگیز است.
دربخش از این گزارش آمده است که محدودیتهای شدید بر زنان توسط طالبان، فروپاشی اقتصادی، هنجارهای اجتماعی و سنتها به شدت مانع دسترسی زنان به خدمات صحی مادر و باروری در افغانستان شده است.
بر اساس گزارش صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA)، افغانستان بالاترین نرخ مرگومیر مادران را در منطقه آسیا و اقیانوسیه دارد. بهطور تکان دهندهی، هر دو ساعت یک زن در کشور در طول بارداری و عوارض زایمان قابل پیشگیری میمیرد.
همانطور که توسط دکتر ناتالیا کامن، مدیر اجرایی صندوق جمعیت ملل متحد تاکید کرد، “برای 24000 زنی که در مناطق صعب العبور زایمان میکنند، زایمان در واقع میتواند حکم اعدام باشد.”
انستیتوت پرسش، همچنان گفته است که محدودیتهای مالی و وابستگی زنان به مرد خانواده به ویژه پس از تسلط طالبان بر افغانستان تشدید شده است؛ در نتیجه، این وابستگی مالی به اعضای مرد خانواده و هزینههای بالای مربوط به خدمات مراقبتهای بهداشتی، از جمله هزینه، حمل و نقل و داروها، این موضوع را تشدید میکند.
بر اساس جدیدترین نظرسنجی توسط پزشکان بدون مرز (MSF)، 97.5 درصد از پاسخ دهندگان گزارش کردند که برای پرداخت هزینههای مراقبتهای بهداشتی با چالشهای مالی شدید مواجه شده اند، زیرا مجبور به قرض گرفتن و فروش اموال و اقلام خانگی بودند.
یکی از کارمندان سازمان غیردولتی به انستیتوت پژوهشی پرسش گفته است که این سازمان برای استخدام یک زن ۲۰ آگاهی شغلی نشر کرده؛ اما هیچکس برای استخدام درخواست نکرده است.
این کارمند گفته است: «زنان اجازهی حضور در دانشگاه را ندارند. دو سال از فارغالتحصیلی آخرین دکتر زن میگذرد. میترسم به وضعیتی مشابه ۲۰ سال پیش برگردیم که مجبور بودیم داکتران تاجیکستانی را جذب کنیم.»
در گزارش پرسش آمده است که فضای خفقانآور بر زنان شاغل در حوزهی سلامت، از جمله داکتران، پرستاران و قابلهها را بهدلیل ترس از انتقام و مجازات شدید مجبور به ترک کشور کرده است.
این نهاد به نقل از گزارش صندوق جمعیت ملل متحد نوشته است که آیندهی نامشخص این کشور، بسیاری از متخصصان صحی را مجبور کرده است که کشور خود را برای ثبات و حفاظت ترک کنند.
به نقل از گزارش پرسش، همچنان ممنوعیت کارمندان زن سازمانهای غیردولتی در دسامبر ۲۰۲۲ بهطور قابل توجهی به کمبود ارایهدهندگان خدمات صحی زن کمک کرده است.
در این گزارش آمده است که زنان نقش مهمی در سیستم مراقبتهای صحی افغانستان داشتهاند و «۳۰ درصد از ۵۵ هزار نفری که برای سازمانهای غیردولتی کار میکنند را تشکیل میدهند.»
طالبان پس از حاکمیت خود ابتدا دروازههای مکتبها را بهروی دختران بسته کردند و یک سال پیش هم آموزش دختران در دانشگاههای خصوصی و دولتی بهشمول دانشگاهها و دانشکدههای طبی را تعلیق کردند.
طالبان همچنان از دختران فارغ از دانشکدههای طبی امتحان شورای طبی “گزیت” را نگرفتند که در نتیجهی آن صدها دختری که از دانشگاههای طبی فارغ شدند اجازهی فعالیتهای صحی را ندارند.
پیشتر قلندعباد، سرپرست وزارت صحت طالبان نیز گفته بود که این وزارت در سراسر کشور با کمبود پزشکان و قابلههای زن مواجه است.
در گزارش پرسش آمده است که معیارهای جمعیتی و صحت افغانستان وضعیت بحرانی را نشان میدهد.
این نهاد به نقل از گزارش صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) گفته است که نرخ مرگومیر در کودکان زیر پنج سال، ۵۵.۷ مرگومیر در هر هزار تولد است.
به نقل از گزارش پرسش، کتاب حقایق جهانی آژانس اطلاعات مرکزی (سیا) نرخ تولد در افغانستان را ۳۴.۷۹ تولد به ازای هر هزار نفر جمعیت و نرخ مرگومیر را ۱۲.۰۸ مرگ در هر هزار نفر در سال ۲۰۲۳ نشان میدهد. علاوه بر این، مرگومیر نوزادان ۱۰۳.۰۶ مرگ در هر هزار تولد زنده گفته شده است.
پرسش در گزارش خود افزوده است که سلامت مادران در افغانستان نیز نگرانکننده است زیرا این کشور از ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ با ۶۲۰ مرگ در هر صد هزار تولد زنده، بالاترین مرگومیر مادران را در آسیا داشته است.
در این گزارش آمده است که صندوق جمعیت ملل متحد با پیشبینی ۵۱ هزار مرگ اضافی مادر و ۴.۸ میلیون باردارشدن ناخواسته بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ پیشبینی کرده است
این درحالیست که پیشتر خبرگزاری پسبلو وابسته به سازمان ملل متحد، نیز با نشر گزارشی از وضعیتدسترسی زنان به مراقبتهای بهداشتی ابراز نگرانی کرده و گفته که در هر ساعت دو زن باردار در افغانستان میمیرند.
