از چرخ خیاطی تا تابآوری؛ زنان در جستوجوی استقلال مالی
گزارشگر: آزاده افغان | ویراستار: یاسمن رها
برای شماری از زنان در افغانستان، خیاطی تنها یک حرفه برای کسب درآمد نیست؛ بلکه راهی برای رسیدن به استقلال مالی، حمایت از خانواده و ایجاد فرصت کاری برای زنان دیگر است. در شرایطی که محدودیتهای کاری، فرصتهای اشتغال زنان را کاهش داده است، برخی زنان با راهاندازی کارگاههای کوچک خیاطی تلاش میکنند از مهارتهای خود برای تامین هزینههای زندگی استفاده کنند؛ اما هزینهی بلند مواد اولیه و نگرانی از برخورد نیروهای طالبان، ادامهی این فعالیتها را دشوار کرده است.
شبنم بلخی، مسوول یک کارگاه خیاطی در کابل، حدود یک سال است که بهگونهی حرفهای در این زمینه فعالیت میکند. او میگوید پس از آن که فرصتهای شغلی مورد علاقهاش در دسترس نبود، تصمیم گرفت مهارتی را که از پیش با آن آشنایی داشت، به یک منبع درآمد تبدیل کند.
به گفتهی شبنم، خیاطی در آغاز برایش یک انتخاب از روی ناچاری بود، اما با گذشت زمان توانست این کار را گسترش دهد و زمینه اشتغال و آموزش را برای چند زن دیگر نیز فراهم کند. او میگوید: «فرصت انجام کارهای دیگری را که دوست داشتم، نداشتم. به همین دلیل به خیاطی روی آوردم. این حرفه را تا حدی بلد بودم و تصمیم گرفتم از همان مهارت استفاده کنم. امروز توانستهام برای خودم و چند خانم دیگر زمینه کار فراهم کنم.»
این کارگاه، اکنون برای شبنم و شماری از زنانی که در آن فعالیت میکنند، به یک منبع درآمد تبدیل شده است. او میگوید درآمد حاصل از خیاطی به او کمک کرده تا بخشی از نیازهای اقتصادی خود و خانوادهاش را برطرف کند و در کنار آن، زنان دیگری نیز بتوانند از همین راه درآمد داشته باشند.
با این حال، فعالیت یک کارگاه زنانه برای شنبم بدون نگرانی نیست. او میگوید افرادی از سوی طالبان بارها به کارگاه مراجعه کرده و دربارهی این که چرا یک زن مسوول کارگاه است و چرا چند زن در یک محل کار میکنند، از او پرسوجو کردهاند.
به گفتهی او، این برخوردها سبب شده است که هر بار نسبت به ادامهی فعالیت کارگاه، نگرانی داشته باشد و از احتمال بستهشدن آن بترسد. شنبم میگوید: «همیشه این ترس را دارم که مبادا یک روز بیایند و کارگاه را ببندند. وقتی چند بار دربارهی فعالیت زنان این جا پرسش شده، نمیتوانم با خیال راحت به ادامهی کار فکر کنم.»
در کنار نگرانی از برخورد نیروهای طالبان، افزایش هزینهی مواد اولیه نیز یکی از مشکلات اصلی این کارگاه است. شنبم، میگوید که قیمت پارچه و وسایل مورد نیاز خیاطی افزایش یافته و تهیهی آنها برای یک کارگاه کوچک دشوارتر شده است.
او میافزاید که گاهی به دلیل ناتوانی در خرید مواد اولیه، روند کار متوقف میشود و امکان گسترش فعالیت کارگاه نیز کاهش مییابد. شنبم میگوید: «تهیهی پارچه و وسایل خیاطی بسیار دشوار و پرهزینه شده است. گاهی حتا نمیتوانم مواد اولیه را تهیه کنم و همین موضوع مانع پیشرفت کارم میشود.»
با وجود این دشواریها، او تصمیمی برای کنارگذاشتن کارگاه ندارد. شنبم میافزاید در شرایطی که فرصتهای کاری برای زنان محدود است، ادامهی همین فعالیت برای تامین هزینههای زندگی خودش و خانوادهاش و فراهمکردن درآمد برای زنان دیگر اهمیت دارد. او میگوید: «مجبورم این مشکلات را تحمل کنم و به کارم ادامه بدهم؛ چون هم باید از خانواده خود حمایت کنم و هم نمیخواهم زنانی که این جا کار میکنند، فرصت درآمد خود را از دست بدهند.»
در کنار زنانی که در این کارگاه کار میکنند، شماری دیگر نیز برای یادگیری خیاطی به آنجا میآیند. اسما، یکی از هنرجویان این کارگاه، حدود شش ماه میشود که آموزش خیاطی را آغاز کرده و در این مدت مهارتهای مختلفی در این زمینه به دست آورده است.
او خیاطی را تنها یک مهارت برای کارکردن نمیداند و امیدوار است پس از تکمیل آموزشهایش بتواند کارگاه مستقلی ایجاد کند. اسما، میگوید داشتن چنین حرفهای میتواند به او کمک کند تا در آینده درآمد مستقل داشته باشد و سهم بیشتری در تامین هزینههای خانوادهاش بگیرد. او میافزاید: «هدفم این است که در آینده کارگاه خودم را داشته باشم، رشد کنم و بتوانم بدون وابستگی مالی کار کنم و به خانوادهام نیز کمک کنم.»
اسما، میگوید که برای رسیدن به این هدف، تلاش میکند مهارتهای خود را بیشتر کند و در کنار یادگیری دوخت، تجربه لازم برای ادارهی یک کارگاه را نیز به دست آورد.
همچنان مریم، یکی دیگر از هنرجویان این کارگاه، نیز خیاطی را با هدف رسیدن به درآمد مستقل انتخاب کرده است. او میگوید پیش از آغاز آموزش این هنر، به دنبال حرفهای بود که بتواند با استفاده از آن در آینده برای خود درآمد ایجاد کند.
به گفتهی مریم، آموزشهای این کارگاه تنها به دوخت لباس محدود نمیشود و او در جریان فعالیت خود، شیوهی ارتباط با مشتری و برخورد مناسب با مراجعهکنندگان را نیز یاد گرفته است. او میگوید: «میخواستم حرفهای یاد بگیرم که از طریق آن درآمد داشته باشم و روی پای خودم بایستم. اگر پشتکار و خلاقیت داشته باشم، میتوانم در آینده کارگاه خودم را ایجاد کنم.»
در همین حال، عزیزه سادات، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید که حرفههایی مانند خیاطی، خامکدوزی، بافندگی، شیرینیپزی میتواند برای زنانی که امکان فعالیت بیرون از خانه را ندارند، زمینه کسب درآمد فراهم کند.
به گفتهی او، یادگیری یک حرفه میتواند توانایی زنان برای تصمیمگیری اقتصادی در خانواده را افزایش دهد و در برخی موارد، فعالیت یک زن با یک چرخ خیاطی ساده میتواند به ایجاد یک کارگاه کوچک و فراهمشدن زمینه کار برای زنان دیگر منجر شود. خانم سادات میگوید: «وقتی یک زن درآمد داشته باشد، تنها خودش سود نمیبرد؛ بخشی از این درآمد معمولا برای نیازهای اساسی خانواده مانند غذا، آموزش، درمان و پوشاک هزینه میشود.»
او ایجاد برنامههای آموزشی، ارایهی قرضههای کوچک، حمایت مالی و فراهمکردن بازار برای فروش محصولات زنان را از راههایی میداند که میتواند به گسترش فعالیتهای اقتصادی زنان کمک کند.
این کارشناس میافزاید که دسترسی زنان به آموزش حرفهای و حمایت از کسبوکارهای کوچک، در کنار ایجاد فرصت برای فروش محصولات، میتواند زمینه فعالیت پایدارتر زنان را فراهم کند.
پس از رویکارآمدن طالبان، فرصتهای کاری زنان در افغانستان بهشدت محدود شده است. بسیاری از زنان از کار در ادارههای دولتی کنار گذاشته شدهاند و محدودیتهای گسترده بر کار زنان در برخی نهادهای غیردولتی نیز، دسترسی آنان به فرصتهای شغلی را کاهش داده است.
در پی این محدودیتها، شماری از زنان برای تامین هزینههای زندگی و حمایت از خانوادههایشان به کارهای کوچک و غیررسمی روی آوردهاند. خیاطی، صنایع دستی، تولید لباس و برخی فعالیتهای خانگی از جمله کارهایی است که زنان تلاش میکنند از طریق آن درآمد به دست آورند.
با این حال، این فعالیتها نیز با مشکلاتی مانند کمبود سرمایه، افزایش هزینه مواد اولیه و محدودیتهای موجود بر فعالیت اقتصادی زنان روبهرو است.
