“کودک و نوجوانى که با مطالعه پرورش مىیابد به هیچ عنوان به جنگ و پسرفت جامعه علاقه ندارد، به مواد مخدر روى نمىآورد و به آیندهى والایى دست مىیابد.” اینها گوشهیی از سخنان ثریا محتسبزاده، دانشآموختهی حقوق و علوم سیاسی و نویسندهی ادبیات کودک در هرات است، برای صحبت بیشتر در مورد چالشهای ناشی از عدم توجه به ادبیات کودک، با وی گفتوگویی داریم که در ادامه میخوانید.
معرفی:
در سال١٣۵۵در شهر باستانى هرات و در یک خانواده فرهنگى به دنیا آمدم و دانش آموختهى حقوق و علوم سیاسى هستم. من اولین بار مقالهاى به روزنامه اتفاق اسلام نوشتم و همکارى قلمى و افتخارىام را به مدت چهارسال با این روزنامه به حیث متصدى صفحه زن ادامه دادم. چندین مقاله تحت عنوانهای مختلف به نشر رساندم و در سال ١٣٨۵اولین کتاب داستان بلند را به نام گمشده به دست نشر سپردم و در سال ١٣٨٧ دومین کتابم را با عنوان “قربانى اول” چاپ و نشر کردم علاقهمند مکتب رئالیسم هستم و در نوشتههایم واقعیتهاى اجتماع را انعکاس مىدهم.
پرسش: چه چیزی ثریا محتسبزاده را واداشت تا به ادبیات کودک روی بیاورد؟
پاسخ: من همیشه به کتاب احترام خاصى داشتهام و در کنار مطالعه در کتابخانهى کوچکم به فرزندانم رسیدگى مىکنم و مىخواهم براى شش دختر و یک پسرم الگوى پسندیدهاى باشم. بخاطر علاقهی شدید فرزندان به مطالعه تصمیم گرفتم ادبیات کودک را مطالعه کنم و با جستجو پى بردم که کودکان ما در افغانستان از این نعمت محروم اند.
کشورهاى توسعه یافته از ادبیات کودک و نوجوان شروع کردند و به توسعه رسیدند من هم تصمیم گرفتم تا در این زمینه هرچقدر که توان دارم کار کنم و در سال ١٣٨٨ مجله کودک به نام سلام، سلام بچهها با کمکهاى مادى و معنوى همسرم انجینر عبدالرحیم محتسبزاده و با مجوز رسمى از وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان به زیور چاپ آراستم و فعالیتهایم را بیشتر به ادبیات کودک مختص ساختم و توانستم در سال ١٣٩٣ به داورى اکادمى علوم افغانستان مقام اول قلم طلایى را از آن خود کنم.
چندین تقدیرنامه هم از ادارههای مختلف دریافت کردم و در کنار چاپ مجله و کتابهاى کودک و نوجوان روزهاى جهانى کودک و روز کتاب کودک را همه ساله جشن مىگیرم و شصت قسمت برنامهی تلوزیونىِ تربیتى، آموزشى و تفریحى به نام سبق را نویسندگی و کارگردانى کردم که تلوزیون خورشید نشر شد. برگزارى مسابقات نقاشى و داستاننویسى و راه اندازى نمایشگاه با آثار کودکان و نوجوانان در مکاتب یکى دیگر از فعالیتهایم محسوب مىشود.
پرسش: آثار شما در قسمت ادبیات کودک چقدر مورد استقبال قرار گرفته است؟
پاسخ: خوشبختانه کودکان و نوجوانان بسیار زیاد استقبال مىکنند و این باعث دلگرمى ما مىشود. اما متاسفانه که خانوادهها و مسوولان توجه چندانى ندارند و به کتابهاى کودک ارزش نمىدهند. هنوز مردم به فرهنگ کتابخوانى اهمیت قایل نیستند و بابت کتاب و مجله به کودکان شان پول نمىپردازند. این جاى بسیار نگرانى است در حالیکه ما به خاطر چاپ رنگه و کارهاى گرافیستى باید هزینهى زیادى را بپردازیم و این بسیار مشکل است.
پرسش: مجلهی کودک انیس ده سال پیش، پس از وقفهیی سی ساله، به کار آغاز کرد، اما به دلیل نبودن نقاش، گرافیست و طراح حرفهی مورد استقبال کودکان قرار نگرفت، آثار شما چقدر کودکپسند است؟
پاسخ: کار کتاب و مجلهى کودک کارى بس مشکل و ظریف است و باید با تمام خصوصیات کودکان آشنا باشیم تا بتوانیم برای شان بنویسیم. من همیشه به همکارانم مىگویم وقت کار باید فکر کنیم که همه کودک هستیم. ادبیات کودک با بیشترین پیامها در ذهن و روح کودکان و نوجوانان تاثیر فوقالعادهی دارند و مىتوانیم از این طریق بر آموزش و پرورش آنها گامى موثر برداریم.
ما با سرمایهگذارى برخی افراد توانستیم به صورت تخصصى کارهاى زیبایى را که کودکان را جذب کند و علاقهمند مطالعه سازد روانهى بازار کتاب کنیم.
پرسش: ادبیات کودک در افغانستان از مرز بحران نیز عبور کرده، این وضعیت چقدر نگران کننده است؟
پاسخ: کشورهایى که به توسعه رسیدند از ادبیات کودک شروع کردند و وقتى که ما کودکان را به صورت غیر مستقیم آموزش مىدهیم این پیامها در روح و ذهن کودک به شکل دوامدار باقى مىماند و در طول زندگى به دردش مىخورد.
از نظر من، کشورى که به ادبیات کودک توجه نکند در تمام عرصهها ضعیف خواهد ماند. ادبیات کودک راه درست و غلط را به کودک و نوجوان نشان داده و این کودکان و نوجوانان تصمیم گیرندگان و فاعلان اوامر فرداى کشور اند. البته این امر مهم با کوششهاى انفرادى به جایى نخواهد رسید بلکه با حمایت جمعى مىتوان به سرمنزل مقصود نائل آمد.
پرسش: نقدهای زیادی بر نصاب تعلیمی معارف از جهت در نظر نگرفتن ادبیات کودک وارد است، دیدگاه شما در این زمینه چیست؟
پاسخ: نصاب تعلیمى معارف افغانستان، با مشکلات فراوان دچار است و متاسفانه در این زمینه هم توجه صورت نمىگیرد، در نصاب تعلیمى معارف اگر ادبیات کودک جاى نگیرد و تمام دروس به صورت خشک و مستقیم آموزش داده شود انعکاس خوب و مفیدى در بر نخواهد داشت. چنانچه ما کسانی را داریم که بعد از دوازده سال تعلیم در مکاتب سواد خواندن و نوشتن ندارند و اطلاعات عمومى شان صفر است.
امیدوارم که مسوولان در معارف افغانستان ادبیات کودک را جدى بگیرند و آن را در نصاب تعلیمى معارف بگنجانند.
پرسش: چه کارهایی باید برای تغییر وضعیت ادبیات کودک در افغانستان صورت گیرد؟
پاسخ: باید کسانى که در این زمینه استعداد دارند را شناسایى کرد و به آنها کمک کنیم که وقت بگذارند و بنویسند، نقاشى کنند و کتابها و مجلههای زیبایى را به کودکان ترسیم کنند و لبخند شادمانى را همراه با کوله بارى از پیامهاى مثبت و آموزنده به دنیاى کودکانهی شان به ارمغان بیاورند.
کودک و نوجوانى که با مطالعه پرورش مىیابد به هیچ عنوان به جنگ و پسرفت جامعه علاقه ندارد، به مواد مخدر روى نمى آورد و به آیندهى والایى دست مىیابد.
و در آخر از تمام مردم خوب و مسوولان کشورم خواهانم تا یارىام کنند تا بتوانم کتابها و مجلههای کودکانهام را به دست تمام کودکان افغانستان برسانم.
مصاحبه کننده: سیمین صدف
